«Νέο Ρέικιαβικ» ή μεγάλα λόγια; Το στοίχημα πίσω από τη διακήρυξη Τραμπ, Σι και Πούτιν για τα πυρηνικά

Παρά την αποτυχία της συνόδου του Ρέικιαβικ, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ (και μετέπειτα η Ρωσία) κατέληξαν, τα επόμενα χρόνια, σε συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών

Τραμπ

Η ιστορική τριμερής σύνοδος κορυφής μεταξύ του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump), του Κινέζου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ και του Ρώσου Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη, ενδέχεται να μην απέφερε σημαντικούς «διπλωματικούς καρπούς» σχολιάζει το CNN.

Ωστόσο, μία από τις φράσεις στην κοινή δήλωση της «τριανδρίας» —«ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί»— φέρει τη δική της ιστορική κληρονομιά.

Η φράση αυτή, η οποία διατυπώθηκε για πρώτη φορά από τον πρώην Πρόεδρο Ρόναλντ Ρέιγκαν σε διάγγελμά του προς το έθνος το 1982, απέκτησε ιδιαίτερη σημασία το 1985, όταν ο Ρέιγκαν και ο ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης Μιχαήλ Γκορμπατσώφ τη συμπεριέλαβαν σε κοινή δήλωση που εξέδωσαν μετά τη σύνοδο κορυφής στη Γενεύη. Ο Άλαν Μάιερ, στέλεχος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας που εντάχθηκε στην ομάδα συγγραφής λόγων του Ρέιγκαν μετά την αποστρατεία του από τις αμερικανικές δυνάμεις, σημείωσε στο CNN ότι η εν λόγω δήλωση «λειτούργησε ως καταλύτης, τον οποίο αξιοποίησε ο Γκορμπατσώφ».

Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, η φράση έγινε γνωστή ως η «αρχή Ρέιγκαν-Γκορμπατσώφ», αποκτώντας, όπως ανέφερε ο Μάιερ, «τη δική της αυτόνομη πορεία».

Οι δύο ηγέτες της εποχής του Ψυχρού Πολέμου μετέφεραν αυτή την αρχή στη συνάντησή τους τον Οκτώβριο του 1986 στο Ρέικιαβικ της Ισλανδίας. Σύμφωνα με αποχαρακτηρισμένα έγγραφα, οι δύο πλευρές συμφώνησαν τότε στην κατάργηση των πυρηνικών τους οπλοστασίων, προτού μια διαφωνία σχετικά με την αντιπυραυλική άμυνα οδηγήσει στην κατάρρευση των διαπραγματεύσεων.

Ρέιγκαν

Ρόναλντ Ρίγκαν και Μιχαήλ Γκορμπατσώφ κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους στην Ισλανδία για τη Σύνοδο Κορυφής του Ρέικιαβικ, στις 12 Οκτωβρίου 1986. Εθνικά Αρχεία και Διοίκηση Αρχείων των ΗΠΑ (US National Archives and Records Administration)


Παρά την εκλαμβανόμενη, εκείνη την εποχή, ως αποτυχία της συνόδου, οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση (και μετέπειτα η Ρωσία) κατέληξαν, τα επόμενα χρόνια, σε συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών, οι οποίες οδήγησαν στην κατάργηση μιας ολόκληρης κατηγορίας πυρηνικών όπλων και επέβαλαν την αμοιβαία μείωση του αριθμού των μεγαλύτερων πυρηνικών όπλων.

Ο Τσαρλς Οπενχάιμερ, εγγονός του δημιουργού της ατομικής βόμβας Ρόμπερτ Οπενχάιμερ, αναφέρθηκε σε αυτό το ιστορικό προηγούμενο, δηλώνοντας στο CNN ότι ελπίζει πως η «ανθρώπινη επαφή» που αναπτύχθηκε μεταξύ των τριών ηγετών κατά τη διάρκεια της συνόδου αυτής της εβδομάδας, θα αποτελέσει προάγγελο μελλοντικών πολιτικών πρωτοβουλιών για τη μείωση του κινδύνου πυρηνικού πολέμου.

Ο Οπενχάιμερ, ο οποίος παρευρέθηκε πρόσφατα σε εκδήλωση για την 40ή επέτειο της συνόδου Ρέιγκαν-Γκορμπατσώφ, υπογράμμισε «πόσο μεγάλη αποτυχία φάνταζε (το Ρέικιαβικ) εκείνη την εποχή».

«Ωστόσο, κοιτάζοντας πλέον το παρελθόν με την ιστορική απόσταση που διαθέτουμε... γνωρίζουμε ότι εκείνο το γεγονός οδήγησε στην πιο παραγωγική περίοδο ελέγχου των εξοπλισμών», υποστήριξε ο Οπενχάιμερ.

Ο κινηματογραφιστής Μάικλ Ράσελ Γκαν, οποίος έγραψε το σενάριο, σκηνοθέτησε και ανέλαβε την παραγωγή του έργου ‘’The Brink of War’’ —ενός δράματος που επικεντρώνεται στις διαπραγματεύσεις του Ρέικιαβικ— δήλωσε ότι η επαναβεβαίωση του δόγματος που αποτέλεσε τη βάση της συνάντησης του 1986 προσφέρει μια ένδειξη «ελπίδας», μετά τη λήξη, τα τελευταία χρόνια, των συμφωνιών ελέγχου των εξοπλισμών που χρονολογούνταν από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.

Οι ειδικοί σε θέματα μείωσης του πυρηνικού κινδύνου είναι λιγότερο αισιόδοξοι ότι διαφαίνεται κάποια σημαντική πρόοδος αυτή τη φορά. Της συνάντησης στο Ρέικιαβικ είχαν προηγηθεί η σύνοδος κορυφής της Γενεύης και εντατικές διαπραγματεύσεις μέσω γραπτών κειμένων, ενώ η τριμερής συνάντηση αυτής της εβδομάδας ήταν η πρώτη του είδους της.

Ο Τονγκ Ζάο, ανώτερος ερευνητής στο Carnegie Endowment for International Peace, ο οποίος μελετά την πολιτική για τα πυρηνικά όπλα, δήλωσε στο CNN ότι η κοινή επαναβεβαίωση της αρχής Ρέιγκαν-Γκορμπατσόφ είναι «κάτι καλύτερο από το τίποτα».

Ωστόσο, υποστήριξε ότι η δήλωση αυτής της εβδομάδας «δείχνει περισσότερο πόσο περιορισμένο είναι το κοινό έδαφος μεταξύ των τριών κυρίαρχων πυρηνικών δυνάμεων σήμερα, παρά ποια είναι η έκταση των κοινών τους συμφερόντων».

Η μόνη άλλη δέσμευση σχετικά με τα πυρηνικά, που περιλαμβάνεται στην κοινή δήλωση των Τραμπ, Πούτιν και ΣΙ, αφορά τη «διεξαγωγή διαλόγου για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων και την αποτροπή της διάδοσης των πυρηνικών όπλων».

Ο Τζον Γούλφσθαλ, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος αρμόδιος για τον έλεγχο των εξοπλισμών κατά τη διακυβέρνηση Ομπάμα, δήλωσε στο CNN ότι, κατά την άποψή του, ο Τραμπ «απέτυχε να αξιοποιήσει την ευκαιρία της συνόδου κορυφής ώστε να ασκήσει ουσιαστική πίεση σε καμία από τις δύο χώρες για την επίτευξη πραγματικής ή αξιόπιστης προόδου». Αν και ο Γούλφσθαλ —σήμερα ερευνητής πυρηνικής πολιτικής στον οργανισμό PAX sapiens— εξήρε τους ηγέτες για την πραγματοποίηση αυτής της πρώτης συνάντησης, υποστήριξε ότι «οι συνομιλίες δεν θα έχουν ιδιαίτερη σημασία», εκτός εάν και οι τρεις πλευρές θέσουν σαφείς στόχους και καθορίσουν την κατεύθυνση της διαδικασίας.

Ο Ζάο σημείωσε επίσης ότι η μείωση του πυρηνικού κινδύνου δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι οι χώρες αυτές θα «περιορίσουν τον ανταγωνισμό τους στον τομέα των πυρηνικών εξοπλισμών». Oι ηγέτες δεν αναφέρθηκαν στη χρήση πυρηνικών απειλών ως μέσο εξαναγκασμού άλλων κρατών, πρόσθεσε ο Ζάο. 

Ο Οπενχάιμερ υποστήριξε ότι, παρ' όλα αυτά, η συνάντηση θα πρέπει να αποτελέσει πηγή «αναπτερωμένης ελπίδας» για όσους επιθυμούν τον περιορισμό των πυρηνικών όπλων. Στο παρελθόν, τόσο ο Τραμπ όσο και ο Σι έχουν εκφράσει δημόσια την επιθυμία τους για την εξάλειψη τέτοιων όπλων, και πλέον ανοίγει ο δρόμος για την έναρξη διαπραγματεύσεων. Δεν έχει οριστεί ακόμη ημερομηνία για τον επόμενο γύρο των συνομιλιών για το πυρηνικό ζήτημα, ωστόσο αναμένεται ότι επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας θα είναι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της κυβέρνησης.

Πηγή: skai.gr
7 0 Bookmark

Απόρρητο