Υπάρχει ένα νέο μέτωπο στον πόλεμο της Ουκρανίας και βρίσκεται κάτω από τη γη.
Τους τελευταίους επτά μήνες, οι ουκρανικές δυνάμεις ζουν και πολεμούν ρωσικά στρατεύματα μέσα σε έναν παλιό σοβιετικό αγωγό φυσικού αερίου, στη βορειοανατολική περιφέρεια του Χαρκόβου.
Το BBC και ο ανταποκριτής του για αμυντικά θέματα Τζόναθαν Μπιλ, έγιναν το πρώτο διεθνές τηλεοπτικό δίκτυο που κατάφερε να εισέλθει στον αγωγό, καταγράφοντας τις συνθήκες κάτω από τις οποίες διεξάγεται αυτή η υπόγεια μάχη.
Με διάμετρο λίγο πάνω από ένα μέτρο, ο χώρος επαρκεί μόνο για να έρπει κανείς. Ωστόσο, προσφέρει σχετική ασφάλεια από τα drones που πλέον κατακλύζουν τους ουρανούς πάνω από την πρώτη γραμμή - και καθιστούν σχεδόν αδύνατη την προέλαση για οποιαδήποτε από τις δύο πλευρές.
Η κάθοδος υπόγεια είναι πλέον η «μοναδική επιλογή», λέει ο Ζανούντα, ο οποίος βοήθησε στον σχεδιασμό της ουκρανικής επιχείρησης στις σήραγγες και την αποκαλεί έναν νέο κόσμο μάχης. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι είναι δύσκολο.
«Στην επιφάνεια έχεις πάντα περιθώριο ελιγμών, αλλά εδώ μπορείς να εμπλακείς με τον εχθρό μόνο κατά μέτωπο».
Η διαδρομή για να φτάσει κανείς σε αυτό το υπόγειο πεδίο μάχης στην περιοχή του Χαρκόβου απλώς επιβεβαίωσε τους κινδύνους που υπάρχουν στο έδαφος: μετακίνηση με υψηλή ταχύτητα με όχημα μέσα από ανοιχτά χωράφια, ακολουθούμενη από πολύωρη πορεία σε λασπωμένο έδαφος - με τη συνοδεία Ουκρανών στρατιωτών με γεμάτα όπλα, έτοιμων να καταρρίψουν ρωσικά drones.
Φτάνοντας στην είσοδο της σήραγγας, το πρώτο πράγμα που σε χτυπά είναι η επίμονη μυρωδιά αερίου και ο δύσοσμος αέρας.
Και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν ανοίγματα στον αγωγό για να βγουν στην επιφάνεια, όπου διεξάγονται οι περισσότερες μάχες. Έχουν ανοίξει ρήγματα στο έδαφος και έχουν χρησιμοποιήσει εργαλεία συγκόλλησης για να διαπεράσουν το χοντρό ατσάλι.
Οι Ρώσοι ήταν οι πρώτοι που εκμεταλλεύτηκαν τον αγωγό για να διεισδύσουν στην κοντινή πόλη Κουπιάνσκ τον Σεπτέμβριο του 2025. Είχαν χρησιμοποιήσει υπόγειους αγωγούς και στο παρελθόν, κατά την κατάληψη της πόλης Αβντιίβκα το 2024, καθώς και πέρυσι στην προσπάθειά τους να ανακαταλάβουν περιοχές της ρωσικής περιφέρειας Κουρσκ.
Το «μετρό του Κουπιάνσκ» και η ζωή στα έγκατα της γης
Όμως οι ουκρανικές δυνάμεις ανέτρεψαν σταδιακά τους όρους του παιχνιδιού. Ένα ειδικά σχεδιασμένο ηλεκτρικό καρότσι μεταφέρει στρατεύματα και εφόδια μέσα από τον αγωγό.
Το αποκαλούν «μετρό του Κουπιάνσκ». Παρουσιάζει βλάβες πού και πού. Ταξιδέψαμε με αυτό για 40 λεπτά, με σκυμμένα κεφάλια και σταυρωμένα πόδια. Υπάρχει ένα σταθερό τράνταγμα καθώς περνάς πάνω από τα συγκολλημένα τμήματα του σωλήνα. Μοιάζει με μια λιτή βόλτα σε λούνα παρκ, χωρίς τη διασκέδαση.
Προορισμός μας ήταν ένα ρήγμα στον αγωγό, όπου τα ουκρανικά στρατεύματα έχουν κατασκευάσει ορύγματα για να αποθηκεύουν πυρομαχικά και εξοπλισμό, με χώρο που μόλις και μετά βίας επιτρέπει σε κάποιον να σταθεί όρθιος. Εκεί είναι που ο άνδρας τον οποίο αποκαλούν «Μουσικό» συντονίζει τη μετακίνηση στρατευμάτων και εφοδίων. Ζει σαν τυφλοπόντικας, με το πρόσωπό του ποτισμένο από βρομιά και χώμα.
Ο «Μουσικός» μού λέει ότι έχει περάσει τους τελευταίους τρεις μήνες εκεί, με ελάχιστες σύντομες επισκέψεις στην επιφάνεια για να πλυθεί ή να πάει στην τουαλέτα. Κατά διαστήματα ακούμε τους υπόκωφους γδούπους από βλήματα πυροβολικού από πάνω μας. Ο «Μουσικός» μού λέει ότι βρισκόμαστε κοντά στη γραμμή επαφής: «Αλλά υπόγεια είναι ασφαλές».
Το καρότσι συνεχίζει το ταξίδι του στα έγκατα της γης. Επιστρέφει περίπου μισή ώρα αργότερα με περισσότερους στρατιώτες καλυμμένους με χώμα. Πολεμούσαν σε θέσεις στην επιφάνεια.
Υπάρχει μια έκφραση ανακούφισης στα γεμάτα σκόνη πρόσωπά τους.
«Είναι πιο άνετα μέσα στον σωλήνα, γιατί εδώ δεν πετούν drones, ούτε πέφτουν βλήματα πυροβολικού ή κατευθυνόμενες βόμβες», λέει ο Βόβοτσκα, ο οποίος πολεμούσε στο έδαφος τις τελευταίες τρεις εβδομάδες.
Η «Επιχείρηση Βέλες», οι παγίδες και οι ξένοι εθελοντές
Ωστόσο, έχουν σημειωθεί μάχες και μέσα στον ίδιο τον αγωγό. Η «Επιχείρηση Βέλες», που πήρε το όνομά της από έναν μυθικό σλαβικό θεό του κάτω κόσμου, ξεκίνησε τον Απρίλιο. Έκτοτε, η Ουκρανία έχει προελάσει κατά 15 χιλιόμετρα (9,3 μίλια) κατά μήκος του αγωγού.
Πρόκειται για μια επίπονη, εξαντλητική δουλειά - με τον διαρκή φόβο της συνάντησης με τον εχθρό.
Πίσω στην επιφάνεια συναντάμε μερικούς από τους στρατιώτες της 13ης Ταξιαρχίας «Khartiia» της Εθνικής Φρουράς της Ουκρανίας, οι οποίοι έλαβαν μέρος στην αποστολή. Το πρώτο τους καθήκον ήταν να καθαρίσουν τα μπάζα, το νερό και τα ρωσικά οδοφράγματα μέσα στον αγωγό.
Τα ουκρανικά στρατεύματα λένε ότι ορισμένα από τα εμπόδια ήταν παγιδευμένα με εκρηκτικά ή καλυμμένα με σορούς Ρώσων στρατιωτών. «Όταν τα μετακινούσαμε ή σκαρφαλώναμε πάνω τους, δεν είχαμε ιδέα τι βρισκόταν από κάτω», λέει ο Τσιζ.
Ο άλλος κίνδυνος, ανέφερε, ήταν οι εξοστρακισμοί των σφαιρών όταν προσπαθούσαν να προχωρήσουν. «Ποτέ δεν ξέρεις πού θα πάει μια σφαίρα ή πώς θα αναπηδήσει».
Ο σύντροφός του, ο Κορτ, λέει: «Πυροβολούσαμε όλοι, τους απωθούσαμε». Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, η Ουκρανία αναφέρει ότι σκότωσε περισσότερους από 100 Ρώσους στρατιώτες και συνέλαβε 30 αιχμαλώτους. «Ναι, υπήρχαν πτώματα», λέει ο Κορτ. «Χρειάστηκε μάλιστα να κοιμηθώ ακριβώς δίπλα τους».
Η προηγούμενη ζωή του διοικητή τους ως ανθρακωρύχου τούς βοήθησε να προετοιμαστούν για τις σωματικές και ψυχολογικές προκλήσεις των επιχειρήσεων κάτω από τη γη.
Από ένα κτίριο στην επιφάνεια, ο Μπιάσιμ διατηρεί τακτική επαφή με τους άνδρες του που βρίσκονται ακόμη στον αγωγό. Πίσω του υπάρχει ένα ντουλάπι γεμάτο φάρμακα.
Οι στρατιώτες στον αγωγό περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους στα γόνατα και υφίστανται εκδορές. Ο Μπιάσιμ παραδέχεται ότι ορισμένοι έπαθαν κρίσεις πανικού ζώντας σε έναν τόσο περιορισμένο χώρο. Άλλοι δυσκολεύονταν να αναπνεύσουν.
Εκατοντάδες Κολομβιανοί εθελοντές έχουν επίσης συμμετάσχει στην επιχείρηση, ως μέλη του 23ου Συντάγματος Εφόδου RUG.
Οι ξένοι μαχητές βοήθησαν στην ενίσχυση των αποδεκατισμένων ουκρανικών δυνάμεων. Ένας από τους Κολομβιανούς, με το κωδικό όνομα «Gecko», μού λέει ότι τους πήρε 30 ημέρες για να καθαρίσουν μόλις 500 μέτρα.
«Ήταν δύσκολα, έκανε ζέστη και ένιωθα φόβο μέσα στον σωλήνα», είπε. «Αλλά κάποια στιγμή απλώς σκέφτηκα: "Εντάξει, αντιμετώπισέ το και πάμε μπροστά"».
Το μέλλον του πολέμου κάτω από την επιφάνεια
Η μάχη του αγωγού δεν έχει τελειώσει.
Οι ρωσικές δυνάμεις, όπως και οι ουκρανικές, έχουν κατασκευάσει οχυρωμένες θέσεις μέσα στον αγωγό. Εξακολουθούν να προσπαθούν να διεισδύσουν στις ουκρανικές θέσεις, ανοίγοντας δίοδο μέσα και έξω από τον σωλήνα. Από ένα δωμάτιο ελέγχου στην επιφάνεια παρακολουθήσαμε ουκρανικά drones να στοχεύουν μια ακόμη ρωσική προσπάθεια υπερφαλάγγισής τους.
Ενώ μέρος των μαχών διεξάγεται υπόγεια, εξακολουθούν να γίνονται μάχες στην επιφάνεια και στον αέρα. Πρόκειται για μια συνδυασμένη επιχείρηση.
Όμως ο Ζανούντα, επικεφαλής του τμήματος σχεδιασμού της 13ης Ταξιαρχίας «Khartiia», πιστεύει ότι αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να πολεμήσει κανείς στο μέλλον. «Οι χερσαίες επιχειρήσεις είναι πλέον σχεδόν αδύνατες», είπε, προσθέτοντας ότι «όλοι καταλαβαίνουν πως, προς το παρόν, ο μόνος τρόπος να πολεμήσεις είναι υπόγεια».
Πιστεύει ότι θα υπάρξουν κι άλλες τέτοιες αποστολές. «Αγωγοί υπάρχουν παντού», ανέφερε. «Πρέπει να θυμάστε ότι, τη σοβιετική εποχή, πετρέλαιο, φυσικό αέριο και αμμωνία μεταφέρονταν στην Ευρώπη, με ολόκληρη τη διαδρομή διέλευσης να περνά μέσα από την Ουκρανία».
Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για μια βίαιη, εξουθενωτική και επικίνδυνη αποστολή κάτω από τις πιο σκληρές συνθήκες.
Χρειάστηκαν επτά μήνες στην Ουκρανία για να εκκαθαρίσει 15 χιλιόμετρα του αγωγού.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, την εξήρε ως επιτυχία.
Βοήθησε στην ανακατάληψη χαμένων εδαφών και τόνωσε το ηθικό, αλλά από μόνη της δεν άλλαξε την πορεία του πολέμου.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.