Λάικα: Η αδέσποτη σκυλίτσα που κατέκτησε το Διάστημα πριν από τον άνθρωπο - Μια αποστολή χωρίς επιστροφή

Μια αδέσποτη σκυλίτσα από τους δρόμους της Μόσχας έμελλε να γράψει ιστορία στην εξερεύνηση του Διαστήματος, αλλά και να γίνει σύμβολο μιας από τις πιο τραγικές αποστολές του διαστημικού προγράμματος της Σοβιετικής Ένωσης. Στις 3 Νοεμβρίου 1957, η Λάικα εκτοξεύτηκε από το κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ και έγινε το πρώτο ζωντανό πλάσμα που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τη Γη. Μόνο που οι επιστήμονες που την έστειλαν στο Διάστημα γνώριζαν εξαρχής ότι δεν υπήρχε τρόπος να την επιστρέψουν ζωντανή.

Πρόκειται για μια όχι ιδιαίτερα γνωστή πτυχή της διαστημικής κούρσας επί εποχής Ψυχρού Πολέμου. Σοβιετικοί επιστήμονες αναζητούσαν θηλυκά αδέσποτα σκυλιά στους δρόμους της Μόσχας, προκειμένου να τα εκπαιδεύσουν για τις εξαιρετικά επικίνδυνες διαστημικές αποστολές που θα άνοιγαν τον δρόμο για τις πρώτες επανδρωμένες πτήσεις.

Η Λάικα έγινε εθνική ηρωίδα, όμως η ιστορία της είχε τραγική κατάληξη.

«Οι επιστήμονες τότε δεν γνώριζαν πώς να επιστρέψουν ζωντανούς οργανισμούς από την τροχιά της Γης», είχε δηλώσει ο καθηγητής Βίκτορ Γιαζντόφσκι στην εκπομπή Witness History του BBC το 2017.

«Όλοι ανησυχούσαν πολύ για τη Λάικα. Ήξεραν ότι δεν θα επέστρεφε από το ταξίδι της», είχε προσθέσει. 

«Ο πατέρας μου την έφερε στο σπίτι για να ζήσει αυτή την εμπειρία πριν από την πτήση»

Ο πατέρας του Βίκτορ, Βλαντίμιρ Γιαζντόφσκι, ήταν επικεφαλής του ιατρικού σκέλους του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος.

Ο Βίκτορ ήταν μόλις εννέα ετών όταν, λίγο πριν από την ιστορική εκτόξευση, είχε την ευκαιρία να παίξει με τη Λάικα.

Σχεδόν 60 χρόνια αργότερα, θυμόταν ακόμη τον χαρακτήρα της και τις στιγμές που πέρασε μαζί της.

«Ήταν ένα πολύ υπομονετικό σκυλί, πολύ τρυφερό. Εκπαιδευόταν εύκολα. Τη θεωρούσαν πολύ έξυπνη. Είχε πολύ εκφραστικά, σκούρα μάτια», είχε αφηγηθεί στο BBC.

«Ο πατέρας μου την έφερε στο σπίτι της γιαγιάς μου, όχι μακριά από τη Μόσχα, και παίξαμε μαζί της εγώ και οι αδελφές μου. Ο μπαμπάς πίστευε ότι χρειαζόταν να ζήσει την εμπειρία ενός σπιτιού πριν από την πτήση».

Η εντολή Χρουστσόφ για μια νέα διαστημική επιτυχία 

Η αποστολή της Λάικα αποφασίστηκε μετά την επιτυχημένη εκτόξευση του Σπούτνικ 1, στις 4 Οκτωβρίου 1957, όταν η Σοβιετική Ένωση έθεσε σε τροχιά τον πρώτο τεχνητό δορυφόρο στην ιστορία.

Ο τότε ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, Νικίτα Χρουστσόφ, έδωσε εντολή για μια νέα αποστολή.

«Μας είπε: "Δεν πιστεύαμε ότι θα μπορούσατε να εκτοξεύσετε έναν δορυφόρο πριν από τους Αμερικανούς, αλλά τα καταφέρατε"», είχε αφηγηθεί στο BBC το 2019 ο μηχανικός Γκεόργκι Γκρέτσκο, ο οποίος συμμετείχε στις ομάδες εκτόξευσης των Σπούτνικ 1 και 2.

«"Τώρα", είπε ο Χρουστσόφ, στα μέσα Οκτωβρίου, "για την επέτειο της Επανάστασης στις 7 Νοεμβρίου, θέλω να εκτοξεύσετε κάτι καινούργιο"».

Η επιθυμία του Χρουστσόφ να συμπέσει η επόμενη διαστημική επιτυχία με την 40ή επέτειο της Ρωσικής Επανάστασης του 1917 σήμαινε ότι οι επιστήμονες, με επικεφαλής τον αρχισχεδιαστή Σεργκέι Κορολιόφ, είχαν στη διάθεσή τους μόλις λίγες εβδομάδες.

«Γι' αυτό δεν ήταν δυνατόν να μελετηθούν τα πάντα διεξοδικά κατά την προετοιμασία αυτής της πτήσης», είχε εξηγήσει ο Γιαζντόφσκι.

Η νέα αποστολή συνέπιπτε με τις προσωπικές φιλοδοξίες του Σεργκέι Κορολιόφ, ο οποίος θεωρείται ο θεμελιωτής του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος.

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Κορολιόφ είχε μελετήσει και ανακατασκευάσει, μέσω αντίστροφης μηχανικής, τους ναζιστικούς πυραύλους V2, δημιουργώντας μια σοβιετική εκδοχή ικανή να μεταφέρει τις ατομικές βόμβες της χώρας, οι οποίες ήταν πολύ βαρύτερες από τις αντίστοιχες αμερικανικές.

Ο πύραυλός του, R-7 «Σεμιόρκα», είχε πραγματοποιήσει επιτυχημένη εκτόξευση τον Αύγουστο του 1957, αποτελώντας τον πρώτο διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο στον κόσμο.

Ωστόσο, ο Κορολιόφ είχε από καιρό εντελώς διαφορετικές φιλοδοξίες.

Από τη δεκαετία του 1930, όταν άρχισε να κατασκευάζει πυραύλους, ονειρευόταν να τους στείλει στο Διάστημα.

«Από παιδί, ο πατέρας μου ήθελε να κατακτήσει τους ουρανούς. Ονειρευόταν να γίνει πιλότος. Κατασκεύαζε ανεμόπτερα και ένα αεροπλάνο. Στη συνέχεια άρχισε να σχεδιάζει πυραύλους», είχε δηλώσει στο BBC το 2019 η κόρη του, καθηγήτρια Νατάλια Κορολιόβα.

«Ήταν το μεγάλο πάθος της ζωής του, να σχεδιάζει πυραύλους και να τους εκτοξεύει. "Από εδώ και στο εξής έχω έναν στόχο στη ζωή μου: να φτάσω στα αστέρια", είχε γράψει ο ίδιος».

Έτσι, ενώ ο R-7 μπορούσε πλέον να χρησιμοποιηθεί για την εκτόξευση σοβιετικών πυρηνικών όπλων εναντίον εχθρικών στόχων, ο στόχος του Κορολιόφ ήταν άλλος.

Με την εκτόξευση σε τροχιά του Σπούτνικ, λέξη που στα ρωσικά σημαίνει «συνταξιδιώτης», μπορούσε να γίνει ο πρώτος άνθρωπος που θα αποδείκνυε ότι τα διαστημικά ταξίδια ήταν εφικτά.

Μέσα σε έναν μήνα θα εκτόξευε ακόμη έναν δορυφόρο, αυτή τη φορά με επιβάτη.

«Ακόμη και σήμερα, με όλη την πρόοδο που έχουμε σημειώσει και τους υπολογιστές που υπάρχουν παντού, δεν πιστεύω ότι θα μπορούσε κανείς να εκτοξεύσει έναν νέο δορυφόρο μέσα σε έναν μήνα. Όμως, υπό την καθοδήγηση του Κορολιόφ, αυτό ακριβώς κάναμε», είχε πει ο Γκρέτσκο.

Γιατί οι Σοβιετικοί επέλεγαν αδέσποτα σκυλιά για τις διαστημικές αποστολές

Από το 1951 έως το 1965, οι Σοβιετικοί έστειλαν περισσότερα από 50 σκυλιά στο Διάστημα. Οι πτήσεις που είχαν προηγηθεί της αποστολής της Λάικα ήταν υποτροχιακές.

Ο Βίκτορ Γιαζντόφσκι θυμόταν τις συχνές επισκέψεις των ζώων στο σπίτι της οικογένειάς του.

«Θυμάμαι ότι πολύ συχνά έφτανε ένα αυτοκίνητο από το εργαστήριο του πατέρα μου. Άνοιγε η πόρτα και ένα σωρό σκυλιά ξεχύνονταν από μέσα, γαβγίζοντας και κουνώντας τις ουρές τους», είχε περιγράψει στο BBC.

«Έτρεχαν προς το ξέφωτο του δάσους κοντά στο σπίτι. Έρχονταν κοντά μας και άρχιζαν να μας γλείφουν. Στη συνέχεια τα τάιζαν και έπειτα ελάμβαναν μια εντολή. Ήταν καλά εκπαιδευμένα και επέστρεφαν στο αυτοκίνητο, που τα μετέφερε πίσω στα εργαστήρια».

Με την επιλογή σκύλων οι Σοβιετικοί διαφοροποιήθηκαν από τους Αμερικανούς επιστήμονες, οι οποίοι είχαν στείλει στο Διάστημα αρχικά μύγες φρούτων και στη συνέχεια πιθήκους.

«Ήταν σαφές ότι όταν εκτόξευαν πιθήκους με πυραύλους, παρουσιάζονταν συχνά προβλήματα. Κάποιοι πάθαιναν καρδιακή προσβολή. Εάν τους εκτόξευαν υπό αναισθησία, οι πληροφορίες που μεταδίδονταν πίσω στη Γη θα ήταν ελλιπείς και αλλοιωμένες», είχε εξηγήσει ο Γιαζντόφσκι.

«Αν έστελναν μικρότερα ζώα, όπως ποντίκια ή αρουραίους, πώς θα μπορούσαν να εφαρμόσουν όσα μάθαιναν στους ανθρώπους και στις μελλοντικές επανδρωμένες διαστημικές πτήσεις;», είχε αναρωτηθεί.

Υπήρχε όμως και ένας ακόμη λόγος για την προτίμηση των Σοβιετικών στους σκύλους.

«Η φυσιολογία των σκύλων ήταν πολύ καλά γνωστή στους Σοβιετικούς επιστήμονες. Ο μεγάλος Ρώσος επιστήμονας Παβλόφ είχε μελετήσει το κυκλοφορικό και το πεπτικό σύστημα των σκύλων, καθώς και την ανώτερη νευρική τους δραστηριότητα. Για αυτή την έρευνα είχε τιμηθεί με βραβείο Νόμπελ», όπως είχε πει.

Η επιλογή αδέσποτων ζώων ήταν απολύτως συνειδητή.

«Αποφάσισαν να εκπαιδεύσουν για το διαστημικό πρόγραμμα όχι καθαρόαιμα σκυλιά, αλλά σκυλιά του δρόμου. Τα πιο δυνατά, που είχαν επιβιώσει. Ήταν άστεγα. Γιατί τα επέλεξαν; Επειδή είχαν αντοχή και δεν ήταν απαιτητικά. Η ζωή στους δρόμους είχε λειτουργήσει ως φυσική επιλογή», εξηγούσε ο Γιαζντόφσκι.

Οι επιστήμονες επέλεγαν μάλιστα θηλυκά σκυλιά, επειδή ήταν πιο συνεργάσιμα στην εκπαίδευση.

Επιπλέον, για να χωρούν στο διαστημόπλοιο, δεν έπρεπε να ζυγίζουν περισσότερο από έξι έως επτά κιλά.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας τους, τα ημίαιμα σκυλιά περνούσαν ημέρες και εβδομάδες μέσα σε μικροσκοπικούς θαλάμους υπό πίεση, ενώ οι γιατροί εξέταζαν πώς αντιδρούσαν σε διαφορετικούς ήχους, στις μεταβολές της ατμοσφαιρικής πίεσης και στην έλλειψη βαρύτητας.

Από Κουντριάβκα έγινε Λάικα: Πώς απέκτησε το όνομα που έμεινε στην ιστορία

Η σκυλίτσα που θα γινόταν παγκοσμίως γνωστή ως Λάικα είχε αρχικά το όνομα Κουντριάβκα, που σημαίνει «Μικρή Σγουρομάλλα».

Ήταν ένα ήρεμο ζώο και, όταν παρουσιάστηκε στο κοινό μέσω του ραδιοφώνου, γάβγισε. Έτσι απέκτησε το όνομα Λάικα, που στα ρωσικά σημαίνει «αυτή που γαβγίζει».

«Όλοι την αντιμετώπιζαν σαν ηρωίδα», είχε θυμηθεί ο Γιαζντόφσκι.

Όμως, πίσω από τη δημόσια εικόνα της ιστορικής αποστολής, οι επιστήμονες εργάζονταν υπό ασφυκτική πίεση χρόνου.

Προσπαθούσαν να τροποποιήσουν βιαστικά τα σχέδια του Σπούτνικ 1, ώστε ο νέος δορυφόρος να περιλαμβάνει έναν θάλαμο υπό πίεση για τη μεταφορά της Λάικα.

Η βιασύνη αυτή αποδείχθηκε μοιραία.

Η Λάικα πέθανε από υπερθέρμανση λίγες ώρες μετά την εκτόξευση. «Το σύστημα θερμομόνωσης του θαλάμου της δεν είχε αναπτυχθεί σωστά», είχε παραδεχθεί ο Γιαζντόφσκι.

Εκείνη την εποχή, οι πληροφορίες για την τύχη της Λάικα ήταν αντικρουόμενες.

Σε ένα από τα σχετικά δημοσιεύματα, το BBC ανέφερε: «Πιστεύεται ότι οι Ρώσοι σχεδιάζουν να εκτοξεύσουν τον σκύλο πίσω στη Γη, αν και δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση που να το επιβεβαιώνει».

Για πολλά χρόνια, οι Ρώσοι υποστήριζαν ότι η Λάικα είχε επιβιώσει σε τροχιά για αρκετές ημέρες.

Η πραγματικότητα αποκαλύφθηκε μόλις το 2002, όταν παραδέχθηκαν ότι τα συστήματα ρύθμισης της θερμοκρασίας είχαν παρουσιάσει βλάβη και ότι η Λάικα είχε πεθάνει από υπερθέρμανση και στρες, μόλις πέντε έως επτά ώρες μετά την εκτόξευση.

Σύμφωνα με αποχαρακτηρισμένα δεδομένα που φυλάσσονται στο Εθνικό Μουσείο Αεροπορίας και Διαστήματος των ΗΠΑ και καταγράφουν την αναπνοή της Λάικα κατά τη διάρκεια της πτήσης, η σκυλίτσα έφτασε ζωντανή σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Εκεί, κάθε πλήρης περιφορά της διαρκούσε περίπου 103 λεπτά.

* Η φωτογραφία είναι από τον επίσημο ιστότοπο της κυβέρνησης της Μόσχας (mos.ru)

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.