«Bismillah, c’est les ténèbres»: Πώς ένα αποτυχημένο μήνυμα αστυνομικής διείσδυσης έγινε το σύνθημα της γαλλικής νεολαίας

Από τα ύποπτα προφίλ και τις αλγερινές σημαίες στα social, μέχρι τη Γκρέτα Τούνμπεργκ, τις διαδηλώσεις σε Ευρώπη και την πολιτική γκάφα πρώην αστυνομικού

Γαλλία: Το «Bismillah, c’est les ténèbres» και η αποτυχημένη προσπάθεια προσέγγισης μαθητών μέσω Snapchat

Του Αντώνη Ζήβα

Μια φράση που μοιάζει να μην έχει κανένα απολύτως νόημα, ένα μήνυμα στο Snapchat και η υποψία ότι αστυνομικοί επιχείρησαν να διεισδύσουν σε κλειστές ομάδες μαθητών λυκείου.

Το «Bismillah, c’est les ténèbres» έχει μετατραπεί μέσα σε λίγες εβδομάδες σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα συνθήματα των μαθητικών κινητοποιήσεων στη Γαλλία, περνώντας από τις οθόνες των κινητών στα πανό των διαδηλώσεων και από εκεί σε σατιρικά βίντεο που διαδίδονται μαζικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η φράση έχει χρησιμοποιηθεί από τη Σουηδή ακτιβίστρια Γκρέτα Τούνμπεργκ, έχει εμφανιστεί σε κινητοποιήσεις στο Βέλγιο και την Ιταλία, ενώ έχει προκαλέσει ακόμη και πολιτική αντιπαράθεση στη Γαλλία. Η διάδοσή της, ωστόσο, δεν οφείλεται τόσο στο κυριολεκτικό της νόημα όσο στην ιστορία που βρίσκεται πίσω από αυτήν: την καταγγελλόμενη προσπάθεια αστυνομικών να παρουσιαστούν ως έφηβοι, χρησιμοποιώντας γλωσσικούς και πολιτισμικούς κώδικες που, σύμφωνα με τους μαθητές, κατέληξαν να μοιάζουν με καρικατούρα.

Η υπόθεση αποτυπώνει μια πλευρά των μαθητικών κινητοποιήσεων που δεν αφορά μόνο τις συγκρούσεις και τους αποκλεισμούς σχολείων, αλλά και τη σύγκρουση διαφορετικών τρόπων επικοινωνίας. Οι νέοι αξιοποίησαν την ειρωνεία και το διαδικτυακό χιούμορ για να γελοιοποιήσουν μια πρακτική επιτήρησης, μετατρέποντας ένα αμφιλεγόμενο στιγμιότυπο οθόνης σε συλλογικό σημείο αναφοράς.

Τι σημαίνει το «Bismillah, c’est les ténèbres»

Η φράση αποτελείται από δύο μέρη. Το «Bismillah» είναι αραβική έκφραση που σημαίνει «στο όνομα του Θεού» και χρησιμοποιείται παραδοσιακά από μουσουλμάνους πριν από την έναρξη μιας δραστηριότητας. Στη σύγχρονη γαλλική αργκό, μπορεί να λειτουργεί πιο χαλαρά, με την έννοια του «πάμε».

Το «c’est les ténèbres» μεταφράζεται ως «είναι το σκοτάδι». Στη νεανική αργκό, η λέξη «ténèbres» μπορεί να περιγράφει μια κατάσταση ζοφερή, καταστροφική ή εντελώς απογοητευτική.

Συνδυασμένες, οι δύο εκφράσεις σχηματίζουν μια φράση που θα μπορούσε να αποδοθεί ως «Στο όνομα του Θεού, είναι το σκοτάδι», χωρίς να προκύπτει ένα σαφές ή φυσικό νόημα. Αυτή ακριβώς η ασυνταξία και η αμηχανία της διατύπωσης είναι που την έκαναν να ξεχωρίσει.

Για τους μαθητές που την υιοθέτησαν, η φράση λειτουργεί ως σαρκαστική μίμηση ενός ενήλικα που προσπαθεί να μιλήσει όπως οι έφηβοι, αλλά δεν καταφέρνει να κατανοήσει ούτε τη γλώσσα ούτε τους άγραφους κανόνες της επικοινωνίας τους.

Το μήνυμα στο Snapchat που έγινε viral

Η ιστορία ξεκίνησε στις αρχές Οκτωβρίου, όταν άρχισαν να κυκλοφορούν στιγμιότυπα οθόνης από συνομιλίες στο Snapchat, την εφαρμογή που χρησιμοποιούσαν μαθητές για να συντονίζουν αποκλεισμούς σχολείων.

Σε ένα από τα μηνύματα, ένας χρήστης με το όνομα «Mamadou» ζητούσε να ενταχθεί σε μια ομάδα, γράφοντας: «Γεια, στο όνομα του Θεού, είναι το σκοτάδι. Πότε είναι ο αποκλεισμός, wallah, φίλε;».

Το μήνυμα συνοδευόταν από emoji με την αλγερινή σημαία. Σε άλλα στιγμιότυπα εμφανίζονταν παρόμοια προφίλ που ζητούσαν πληροφορίες για το πού θα πραγματοποιούνταν αποκλεισμοί σχολείων, αλλά και για το ποιος πουλούσε πυροτεχνήματα και καπνογόνα.

Ο συνδυασμός αραβικών εκφράσεων, γαλλικής νεανικής αργκό, βορειοαφρικανικών ονομάτων και εθνικών συμβόλων προκάλεσε υποψίες μεταξύ των μαθητών. Πολλοί κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για αστυνομικούς ή πληροφοριοδότες που προσπαθούσαν να παρουσιαστούν ως συνομήλικοί τους, ώστε να αποκτήσουν πρόσβαση σε κλειστές διαδικτυακές ομάδες και να συλλέξουν πληροφορίες για τις κινητοποιήσεις.

Οι αποτυχημένες αυτές απόπειρες, όπως τις περιγράφουν οι επικριτές τους, έγιναν γρήγορα αντικείμενο παρωδίας. Τα μηνύματα αναπαράχθηκαν, τροποποιήθηκαν και μετατράπηκαν σε δεκάδες σατιρικές εκδοχές, με το «Bismillah, c’est les ténèbres» να αποκτά σταδιακά δική του ζωή, ανεξάρτητα από την αρχική συνομιλία.

Επιχείρησε πράγματι η αστυνομία να διεισδύσει στις ομάδες;

Παρά τη βεβαιότητα με την οποία η ιστορία παρουσιάζεται σε αναρτήσεις και σατιρικά δημοσιεύματα, ένα κρίσιμο στοιχείο παραμένει ανεπιβεβαίωτο: η ταυτότητα των ανθρώπων πίσω από τους επίμαχους λογαριασμούς.

Μέχρι τη δημοσίευση των σχετικών ρεπορτάζ, ούτε η γαλλική αστυνομία ούτε το υπουργείο Εσωτερικών είχαν σχολιάσει τα στιγμιότυπα οθόνης. Δεν είχε υπάρξει ανεξάρτητη επαλήθευση ότι οι λογαριασμοί ανήκαν πράγματι σε αστυνομικούς ή ότι αποτελούσαν μέρος οργανωμένης επιχείρησης διείσδυσης.

"Μια φράση που δεν βγάζει σχεδόν κανένα νόημα μετατράπηκε σε σύμβολο ειρωνείας απέναντι στην αστυνομία. Η υπόθεση αναδεικνύει το χάσμα ανάμεσα στους κώδικες της Gen Z και στον τρόπο με τον οποίο οι αρχές επιχειρούν να προσεγγίσουν τους νέους."

Ορισμένοι χρήστες υποστήριξαν ότι είχαν εντοπίσει τους λογαριασμούς κοντά σε αστυνομικά τμήματα, χωρίς οι ισχυρισμοί αυτοί να έχουν επιβεβαιωθεί. Παράλληλα, δεν αποκλείεται ορισμένα από τα στιγμιότυπα που κυκλοφορούν να αποτελούν φάρσες ή παρωδίες.

Η διάκριση αυτή είναι σημαντική: η ευρεία διάδοση της φράσης και η υιοθέτησή της από τους μαθητές είναι ένα υπαρκτό διαδικτυακό φαινόμενο, αλλά δεν αποδεικνύει από μόνη της ποιος έστειλε τα αρχικά μηνύματα.

Ρατσιστικά στερεότυπα πίσω από τη φράση

Πέρα από το χιούμορ, η υπόθεση πυροδότησε και μια πιο σοβαρή συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο οι αστυνομικές αρχές αντιλαμβάνονται τους νέους που συμμετέχουν σε κινητοποιήσεις.

Οι επικριτές των επίμαχων μηνυμάτων υποστηρίζουν ότι η προσπάθεια μίμησης της νεανικής γλώσσας βασίστηκε σε στερεότυπα για τους νέους με καταγωγή από τη Βόρεια Αφρική. Τα αραβικά ονόματα, οι αλγερινές σημαίες και οι αραβικές εκφράσεις, τοποθετημένες δίπλα σε γαλλικές λέξεις χωρίς φυσική γλωσσική συνοχή, θεωρήθηκαν ένδειξη μιας αντίληψης σύμφωνα με την οποία οι νεαροί που συμμετέχουν στους αποκλεισμούς και σε επεισόδια βανδαλισμών πρέπει να είναι έγχρωμοι ή βορειοαφρικανικής καταγωγής.

Σύμφωνα με αυτή την κριτική, το πρόβλημα δεν ήταν μόνο ότι τα μηνύματα ακούγονταν αφύσικα. Ήταν και ότι αναπαρήγαγαν μια απλουστευτική εικόνα για το ποιοι είναι οι νέοι που κινητοποιούνται, ταυτίζοντας συγκεκριμένα ονόματα, θρησκευτικές αναφορές και εθνικά σύμβολα με τη συμμετοχή σε παραβατικές ενέργειες.

Έτσι, μια φερόμενη προσπάθεια συλλογής πληροφοριών μετατράπηκε σε αφορμή για καταγγελίες περί ρατσιστικών προκαταλήψεων και αδυναμίας κατανόησης της πραγματικής γλώσσας των εφήβων.

Όταν η αστυνομική προσέγγιση γίνεται αντικείμενο χλευασμού

Η διάδοση της φράσης αναδεικνύει και ένα ευρύτερο πρόβλημα επικοινωνίας ανάμεσα στις αρχές και στη νεότερη γενιά. Οι κώδικες της Gen Z δεν αποτελούνται απλώς από συγκεκριμένες λέξεις ή εκφράσεις. Περιλαμβάνουν ειρωνεία, εσκεμμένο παραλογισμό, εσωτερικά αστεία και αναφορές που αποκτούν νόημα μόνο μέσα σε μια συγκεκριμένη διαδικτυακή κοινότητα.

Η προσπάθεια ενός εξωτερικού παρατηρητή να αντιγράψει αυτούς τους κώδικες χωρίς να κατανοεί το πλαίσιο μπορεί να οδηγήσει σε ένα αποτέλεσμα που δεν εκλαμβάνεται ως αυθεντικό, αλλά ως παρωδία. Και όταν ο παρατηρητής θεωρείται ότι εκπροσωπεί την αστυνομία, η αποτυχία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη συμβολική αξία για όσους θέλουν να αμφισβητήσουν την πρακτική της επιτήρησης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αστυνομία δεν έχει λόγο να συλλέγει πληροφορίες για ενδεχόμενες παραβατικές ενέργειες ή ότι κάθε απόπειρα διαδικτυακής διείσδυσης είναι εκ προοιμίου αδικαιολόγητη. Σημαίνει, όμως, ότι μια τέτοια πρακτική μπορεί να αποδειχθεί επικοινωνιακά προβληματική όταν βασίζεται σε στερεοτυπικές υποθέσεις και σε μια επιφανειακή μίμηση της γλώσσας των νέων.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το αποτέλεσμα ήταν σχεδόν το αντίθετο από εκείνο που θα επιδίωκε μια επιχείρηση χαμηλού προφίλ: αντί να παραμείνουν απαρατήρητα, τα μηνύματα έγιναν αντικείμενο δημόσιου χλευασμού και η φράση που περιείχαν μετατράπηκε σε σύνθημα των ίδιων των μαθητών.

Από τα σχολικά μπλόκα στις διαδηλώσεις της Ευρώπης

Η διάδοση του «Bismillah, c’est les ténèbres» δεν περιορίστηκε στη Γαλλία.

Στις 13 Οκτωβρίου, η Γκρέτα Τούνμπεργκ χρησιμοποίησε τη φράση κατά την επίσκεψή της σε μαθητές που συμμετείχαν σε κινητοποιήσεις στη Seine-Saint-Denis, βόρεια του Παρισιού, σύμφωνα με το ιταλικό πρακτορείο ειδήσεων ANSA.

Δύο ημέρες πριν, στις 9 Οκτωβρίου, το σύνθημα είχε εμφανιστεί σε πλακάτ κατά τη διάρκεια διαδήλωσης στις Βρυξέλλες. Η κινητοποίηση είχε οργανωθεί από συνδικάτα που διαμαρτύρονταν για τις περικοπές του προϋπολογισμού της βελγικής κυβέρνησης. Εκεί, η φράση χρησιμοποιήθηκε ως ένδειξη αλληλεγγύης προς τους Γάλλους μαθητές και όχι ως άμεση αναφορά στις καταγγελίες για αστυνομική διείσδυση.

Στην Ιταλία, σύμφωνα με το ANSA, το σύνθημα εμφανίστηκε σε μαθητικές διαδηλώσεις στην Μπολόνια στις 15 Οκτωβρίου. Ακούστηκε ξανά στο Μιλάνο το Σαββατοκύριακο της 17ης και 18ης Οκτωβρίου, όταν διαμαρτυρίες στην Piazza del Duomo κατέληξαν επίσης σε λεηλασίες. Παράλληλα, μαθητές γαλλικού σχολείου στο Βερολίνο φωτογραφήθηκαν να κρατούν πανό με την ίδια φράση.

Η εξάπλωσή της δείχνει πώς ένα τοπικό διαδικτυακό αστείο μπορεί να αποσυνδεθεί από την αρχική του αφορμή και να αποκτήσει ευρύτερη πολιτική και συμβολική χρήση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το σύνθημα λειτουργεί ως αλληλεγγύη προς τους Γάλλους μαθητές, ενώ σε άλλες παραμένει μια ειρωνική αναφορά στην καταγγελλόμενη αστυνομική πρακτική.

Η πολιτική παρεξήγηση του Ματιέ Βαλέ

Η υπόθεση δεν έμεινε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο ακροδεξιός ευρωβουλευτής και εκπρόσωπος του Εθνικού Συναγερμού (Rassemblement National), Ματιέ Βαλέ (Matthieu Valet), πρώην αστυνομικός επίτροπος, βρέθηκε επίσης στο στόχαστρο της διαδικτυακής ειρωνείας.

Ο Βαλέ πήρε στα σοβαρά μια σατιρική ανάρτηση της γαλλικής εφημερίδας L'Humanité, η οποία παρουσίαζε με χιουμοριστικό τρόπο έναν μυστικό αστυνομικό που προσπαθεί να διεισδύσει σε ομάδες μαθητών. Κατηγόρησε την εφημερίδα ότι διαδίδει «ψευδείς ειδήσεις», χωρίς, σύμφωνα με τους επικριτές του, να αντιληφθεί ότι το περιεχόμενο ήταν παρωδία.

Η αντίδρασή του προκάλεσε νέο κύμα σχολίων και χλευασμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τελικά, ο ίδιος διέγραψε την ανάρτησή του.

Το περιστατικό πρόσθεσε ένα ακόμη επίπεδο ειρωνείας στην ιστορία: ένας πρώην αξιωματικός της αστυνομίας, ο οποίος είχε ασκήσει δημόσια κριτική σε μια υποτιθέμενη παραπλανητική δημοσίευση, κατηγορήθηκε με τη σειρά του ότι δεν αναγνώρισε το σατιρικό της περιεχόμενο.

Από ένα αδέξιο μήνυμα σε σύμβολο μιας γενιάς

Η ιστορία του «Bismillah, c’est les ténèbres» δείχνει πώς η διαδικτυακή κουλτούρα μπορεί να μετατρέψει μια φαινομενικά ασήμαντη λεπτομέρεια σε σύμβολο μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης.

Για τους μαθητές, η φράση δεν χρειάζεται να έχει σαφές κυριολεκτικό νόημα. Η αξία της βρίσκεται στο ότι παραπέμπει σε μια κοινή εμπειρία, σε ένα αστείο που καταλαβαίνουν όσοι παρακολουθούν τις κινητοποιήσεις και στη δυνατότητα να γελοιοποιήσουν μια πρακτική που θεωρούν αδέξια ή προσβλητική.

Για τις αρχές, η υπόθεση υπενθυμίζει ότι η παρακολούθηση μιας νεανικής κοινότητας δεν εξαρτάται μόνο από την πρόσβαση στις διαδικτυακές της ομάδες. Απαιτεί και κατανόηση της γλώσσας, των συμβολισμών και των πολιτισμικών κωδίκων της.

Και για την πολιτική, η αντίδραση του Ματιέ Βαλέ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η αδυναμία αναγνώρισης της ειρωνείας μπορεί να μετατρέψει μια προσπάθεια καταγγελίας σε νέα αφορμή για χλευασμό.

Το σύνθημα εξακολουθεί να κυκλοφορεί, παρότι η ταυτότητα των αρχικών αποστολέων των μηνυμάτων δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Και αυτή η αντίφαση είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της υπόθεσης: μια φράση που γεννήθηκε από μια ανεπιβεβαίωτη υποψία έχει αποκτήσει πραγματική κοινωνική και πολιτική παρουσία, επειδή χιλιάδες νέοι αναγνώρισαν σε αυτήν μια ιστορία που ήθελαν να σατιρίσουν.

Πηγή: skai.gr
1 0 Bookmark

Απόρρητο