Του Βαγγελή Λιακόγκονα
Πανεπιστημιακοί και Ευρωβουλευτές εξηγούν στο skai.gr τι σημαίνει η διδασκαλία της «κοινής τουρκικής κληρονομιάς», πώς διαμορφώνεται η ιστορική και γεωγραφική αντίληψη των μαθητών και τι μπορεί να σημαίνει για το αφήγημα του «Τουρκικού Κόσμου» η χρήση του συγκεκριμένου εκπαιδευτικού υλικού στις χώρες του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών (ΟΤΚ), αλλά και μια ενδεχόμενη συμμετοχή της τουρκοκυπριακής πλευράς στην επόμενη σύνοδο του Οργανισμού.
Το τουρκικό Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε δύο νέα εκπαιδευτικά έργα με αντικείμενο την κοινή ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά του «τουρκικού κόσμου», τα οποία διανεμήθηκαν στους μαθητές από το σχολικό έτος 2026-2027.
Πρόκειται για τα «Το ταξίδι του Χακάν και της Μπιλγκε στον τουρκικό κόσμο» για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση και τον «Πολιτιστικό Άτλαντα του Τουρκικού Κόσμου: Το ταξίδι της Μπιλγκε και του Χακάν μέσα στον χρόνο» για μαθητές λυκείου.
Τα εκπαιδευτικά υλικά εντάσσονται στη φιλοσοφία του «Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli», με στόχο οι μαθητές να γνωρίσουν τις εθνικές, πνευματικές και πολιτιστικές αξίες και να αναπτύξουν συνείδηση κοινής ταυτότητας και κληρονομιάς με τους τουρκικούς λαούς. Ο υπουργός Παιδείας Γιουσούφ Τεκίν υπογραμμίζει ότι, παρά τα κρατικά σύνορα, οι λαοί του τουρκικού κόσμου συνδέονται μέσω κοινής γλώσσας, ιστορίας, παραδόσεως, μουσικής, διατροφής και πολιτισμού.
Το πρώτο έργο χρησιμοποιεί μια ιστορία περιπέτειας με δύο παιδιά, τον Χακάν και την Μπιλγκε, τα οποία ταξιδεύουν σε διαφορετικές περιοχές του «τουρκικού κόσμου» και γνωρίζουν ιστορικές πόλεις, προσωπικότητες, μνημεία, παραδόσεις και φυσικά τοπία.
Για τους μαθητές λυκείου, ο Πολιτιστικός Άτλαντας ακολουθεί μια ευρύτερη γεωγραφική διαδρομή, από τον Αλτάι έως την Αδριατική. Η διαδρομή περνά, μεταξύ άλλων, από το Μαλαζγκίρτ, το Αχλάτ, το Μπακού, την Ασγκαμπάτ, τη Σαμαρκάνδη, το Μπισκέκ, το Οτγιουκέν και το Μόσταρ και καλύπτει την Ανατολία, τον Καύκασο, την Κεντρική Ασία, τη Σιβηρία, τα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο.
Το υλικό περιλαμβάνει χάρτες και ιστορικές πληροφορίες, ενώ μέσω QR codes οι μαθητές έχουν πρόσβαση σε ψηφιακούς χάρτες, βίντεο, animations, εικονικές περιηγήσεις και διαδραστικό περιεχόμενο.
Τι λένε καθηγητές Πανεπιστημίου στο skai.gr
Ζητήσαμε από καθ’ ύλην αρμόδιους καθηγητές να σχολιάσουν κατά πόσο η κίνηση αυτή της τουρκικής κυβέρνησης υπογραμμίζει την αναθεωρητική και επεκτατική πολιτική της γείτονος, αλλά και αν συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία θέλει να διαμορφώσει την ιστορική και γεωπολιτική αντίληψη των μαθητών της.
Ο Άγγελος Συρίγος, πρώην υπουργός Παιδείας και Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου & Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, επισημαίνει ότι η αναζήτηση μιας κοινής τουρκικής καταγωγής δεν είναι κάτι καινούργιο.
«Τον 19ο αιώνα είχαμε τον παντουρκισμό και τον παντουρανισμό. Το πρώτο ιδεολογικό ρεύμα ήθελε να ενοποιήσει όλους τους λαούς που μιλούσαν τουρκικές γλώσσες. Αντιθέτως η ιδεολογία του παντουρανισμού ήταν ευρύτερη. Επεδίωκε την ένωση όλων των λαών της “Τουράν”».
Ο κ. Συρίγος υπογραμμίζει ωστόσο ότι τα πράγματα άλλαξαν μετά το 1990. «Ο Τουργκούτ Οζάλ, πρωθυπουργός και πρόεδρος της Τουρκίας, επανέφερε τον παντουρκισμό. Εκθαμβοι οι τούρκοι ανακάλυπταν λαούς που μιλούσαν με την ίδια ρίζα. Μπορεί να μην καταλαβαίνουν οι τουρκόφωνοι λαοί της κεντρικής Ασίας -πλην Αζερμπαϊτζάν- τους Τούρκους. Ο ψυχολογικός δεσμός όμως έπρεπε να δημιουργηθεί ξανά».
Ο πρώην υφυπουργός Παιδείας τονίζει ότι σε αυτό το πλαίσιο δημιουργήθηκαν οι χάρτες και διδάσκονται οι τούρκοι μαθητές την κοινή ιστορία, τον πολιτισμό και την κοινή πολιτιστική κληρονομιά του «τουρκικού κόσμου». «Αζερμπαϊτζάν, Καζακστάν, Τουρκμενιστάν, Ουζμπεκιστάν, Κιργιστάν, μεταβλήθηκαν σε χαμένους συγγενείς» σημειώνει.
Η επιλογή των ονομάτων Χακάν και Μπίλγκε
Ο κ. Συρίγος τονίζει ότι ακόμη και η επιλογή των ονομάτων των δύο παιδιών, του αγοριού Χακάν και του κοριτσιού Μπίλγκε, δεν είναι τυχαία. «Επισήμως, ο Χακάν και η Μπίλγκε είναι απλώς δύο αδέλφια που ταξιδεύουν στον τουρκικό κόσμο. Το Υπουργείο παρουσιάζει τον πολιτιστικό τους άτλαντα ως σύμβολο της κοινής πολιτισμικής μνήμης του τουρκικού κόσμου. Το όνομα Χακάν, όμως, είναι παραφθορά του “Χαγάνου” του αυτοκρατορικού τίτλου των ηγεμόνων των Γκοκτούρκων και των Ουιγούρων. Αντιστοίχως Μπίλγκε σημαίνει τον γνώστη, τον σοφό άνθρωπο».
Ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής προσθέτει: «Δίπλα σε αυτές θα πρέπει να προσθέσουμε και τους χάρτες της “Γαλάζιας Πατρίδας” που διδάσκονται στα σχολεία».
«Η ιστορία δεν αρχίζει όταν εμφανίζεται ένας λαός και δεν τελειώνει όταν αλλάζει η κυριαρχία του»
Αυτό που παρουσιάζεται ως «κοινή τουρκική κληρονομιά» από τα Αλτάι έως την Αδριατική δεν είναι μια αθώα γεωγραφική διαδρομή, παρατηρεί ο Δημήτρης Σταθακόπουλος, Δρας του Παντείου Πανεπιστημίου, Νομικός και Οθωμανολόγος.
Ο ίδιος κάνει λόγο για μια συγκεκριμένη ιστορική αφήγηση, η οποία επιχειρεί να ενώσει αναδρομικά τεράστιες γεωγραφικές εκτάσεις και διαφορετικές ιστορικές περιόδους κάτω από μία ενιαία «τουρκική» ταυτότητα.
«Στις διαδρομές αυτές υπήρχαν και υπάρχουν λαοί, πολιτισμοί, γλώσσες και ιστορικές κοινωνίες με τη δική τους αυτοτελή διαδρομή. Η ιστορία τους δεν μπορεί να εξαφανίζεται ή να μετατρέπεται σε απλά “κεφάλαια” μιας υποτιθέμενης αδιάσπαστης ιστορίας του τουρκικού κόσμου».
Ενώ προσθέτει: «Από τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία μέχρι την Ανατολία και τα Βαλκάνια δεν υπήρξε ποτέ μία ενιαία, αδιατάρακτη “τουρκική ιστορική συνέχεια”. Υπήρξαν μετακινήσεις πληθυσμών, κατακτήσεις, αφομοιώσεις, γλωσσικές και πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις, αλλά και λαοί που προϋπήρχαν επί αιώνες ή χιλιετίες».
Ο κ. Σταθακόπουλος τονίζει ότι η αναδρομική ενοποίηση όλων αυτών σε μία ενιαία εθνική αφήγηση δεν είναι απλώς ιστορική απλούστευση. «Είναι εθνικιστική και αναθεωρητική ανάγνωση της ιστορίας, όταν μάλιστα χρησιμοποιείται ως εκπαιδευτικό εργαλείο για τη διαμόρφωση της ιστορικής συνείδησης της νέας γενιάς».
Ο ίδιος παραπέμπει και στο έργο του Arif Müfid Mansel, «Ege ve Yunan Tarihi», που έχει επανεκδοθεί από το Türk Tarih Kurumu το 2023 και αφορά την ιστορία του Αιγαίου και του ελληνικού κόσμου.
«Ίσως τότε γίνει αντιληπτό ότι η ιστορία της Ανατολίας, του Αιγαίου, του Καυκάσου, της Κεντρικής Ασίας και των Βαλκανίων δεν είναι λευκός χάρτης πάνω στον οποίο μπορεί κάθε εποχή να σχεδιάζει τη δική της εθνική γεωγραφία».
«Η ιστορία δεν αρχίζει όταν εμφανίζεται ένας λαός και δεν τελειώνει όταν αλλάζει η κυριαρχία του. Αυτό ακριβώς οφείλει να διδάσκει η ιστορία» καταλήγει.
Μια συστηματική κατασκευή από το σχολείο, μιας συμβολικής γεωγραφίας του «τουρκικού κόσμου»
Από την πλευρά του, ο Αριστείδης Ν. Χατζής, καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο ΕΚΠΑ, σημειώνει πως η σημασία του εν λόγω εκπαιδευτικού υλικού βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η κρατική εκπαίδευση επιχειρεί να διαμορφώσει το γεωγραφικό και ιστορικό φαντασιακό της νεότερης γενιάς των Τούρκων πολιτών.
«Δεν θα χαρακτήριζα το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό (ακόμα και τα εξώφυλλα των βιβλίων), ως απόδειξη μιας εδαφικά επεκτατικής πολιτικής της Τουρκίας» παρατηρεί.
«Το τουρκικό Υπουργείο Παιδείας δηλώνει ρητά ότι επιδιώκει να καλλιεργήσει στους μαθητές “συνείδηση κοινότητας” του τουρκικού κόσμου και παρουσιάζει αυτόν τον κόσμο ως μια ενιαία πολιτισμική γεωγραφία που εκτείνεται από την οροσειρά Αλτάι έως την Αδριατική κι από τη Σιβηρία έως τα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο».
Ο καθηγητής επισημαίνει ότι το κρίσιμο στοιχείο εμφανίζεται όταν αυτή η υπαρκτή πολιτισμική συγγένεια οργανώνεται χαρτογραφικά και παιδαγωγικά ως ένας συνεκτικός υπερεθνικός χώρος κοινής ταυτότητας, μνήμης αλλά και εν όψει του μέλλοντος.
«Η χαρακτηριστική διατύπωση του υπουργού Παιδείας Γιουσούφ Τεκίν ότι “τα σύνορα που έχουν χαραχθεί στους χάρτες” δεν αρκούν για να διακόψουν τους αρχαίους δεσμούς δείχνει ακριβώς αυτή τη μετάβαση από την πολιτισμική ιστορία στη γεωπολιτική αξιοποίηση».
Ο κ. Χατζής ανακεφαλαιώνει: δεν πρόκειται απαραίτητα για έκφραση εδαφικής διεκδίκησης· «πρόκειται όμως για μια συστηματική κατασκευή, ήδη από το σχολείο, μιας συμβολικής γεωγραφίας του “τουρκικού κόσμου” που υπερβαίνει κατά πολύ τα σύνορα της σημερινής Τουρκίας και ακριβώς γι’ αυτό έχει πολιτική σημασία».
Από τα σχολεία στις συνόδους του ΟΤΚ: Η νέα διάσταση του «Τουρκικού Κόσμου» - Τι λένε Ευρωβουλευτές στο skai.gr
Για την Τουρκία ως αναθεωρητική δύναμη κάνει λόγο ο Μανώλης Κεφαλογιάννης, Ευρωβουλευτής της ΝΔ και του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, υπογραμμίζοντας ότι η τουρκική ηγεσία χρησιμοποιεί ρητορική που αμφισβητεί την κυριαρχία Ελλάδας και Κύπρου. Αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στη δήλωση του Τούρκου προέδρου: «Αν ένα σύνορο του Εσκισεχίρ είναι η Θεσσαλονίκη το άλλο σύνορο είναι η Κριμαία. Αν ένα σύνορο είναι η Σαμαρκάνδη, το άλλο σύνορο είναι η Βόρεια Κύπρος».
Στην τελευταία Έκθεση Προόδου για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, ο κ. Κεφαλογιάννης σημειώνει ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε, όπως αναφέρει, «ηχηρή απάντηση» στις τουρκικές θέσεις, αναφερόμενος μεταξύ άλλων στο casus belli, το δικαίωμα της Ελλάδας στα 12 ναυτικά μίλια και την απόρριψη της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας».
«Λυπηρή η παρουσία του ψευδοκράτους στη σύνοδο κορυφής των τουρκογενών κρατών»
Ενόψει της επερχόμενης συνόδου του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών στις 30 Οκτωβρίου, ο κ. Κεφαλογιάννης επισημαίνει την προσπάθεια ενίσχυσης της διεθνούς παρουσίας της τουρκοκυπριακής πλευράς και μεταφέρει την τοποθέτηση της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ Κάγια Κάλας, σύμφωνα με την οποία η ΕΕ απορρίπτει προσπάθειες του ΟΤΚ να νομιμοποιήσει το ψευδοκράτος και αναγνωρίζει μόνο την Κυπριακή Δημοκρατία ως υποκείμενο του διεθνούς δικαίου. «Η παρουσία του ψευδοκράτους στη σύνοδο κορυφής των τουρκογενών κρατών είναι λυπηρή και αντιβαίνει στην αρχή της εδαφικής ακεραιότητας που κατοχυρώνεται στο Χάρτη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει μόνο την Κυπριακή Δημοκρατία ως υποκείμενο του Διεθνούς Δικαίου σύμφωνα με τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και αναμένει το ίδιο από τους εταίρους της. Το μήνυμα αυτό διαβιβάστηκε με σαφήνεια στις αρχές του Αζερμπαϊτζάν» αναφέρει η ίδια.
Για συστηματική επένδυση της Τουρκίας στην πολιτιστική και εκπαιδευτική διάσταση της εξωτερικής της πολιτικής κάνει λόγο ο Νίκος Φαραντούρης, Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ και των Σοσιαλιστών-Δημοκρατών.
Αναφορικά με τα συγκεκριμένα εκπαιδευτικά υλικά, σημειώνει ότι επιχειρούν να καλλιεργήσουν στους μαθητές την αντίληψη μιας κοινής ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς που εκτείνεται από την Ανατολία και τον Καύκασο έως την Κεντρική Ασία, αλλά και τα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο. «Το ζήτημα αρχίζει όταν η πολιτιστική συγγένεια μετατρέπεται σε ενιαία γεωπολιτική αφήγηση και χρησιμοποιείται για να στηρίξει πολιτικές επιδιώξεις. Εκεί χρειάζεται επιστημονική ακρίβεια και, κυρίως, ευρωπαϊκή εγρήγορση».
Ο Ευρωβουλευτής επισημαίνει ότι ο Οργανισμός Τουρκικών Κρατών έχει διευρύνει τη δραστηριότητά του σε περισσότερους από 40 τομείς, μεταξύ άλλων στην εκπαίδευση, την οικονομία, την ασφάλεια και την καινοτομία, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναβαθμίσει τις σχέσεις της με την Κεντρική Ασία σε στρατηγική εταιρική σχέση. «Επομένως, πρέπει να αντιμετωπίζουμε αυτές τις εξελίξεις με εγρήγορση αλλά χωρίς πανικό».
Σε ό,τι αφορά ενδεχόμενη συμμετοχή της τουρκοκυπριακής πλευράς στη Σύνοδο του ΟΤΚ στις 30/10, ο Νίκος Φαραντούρης τονίζει: «Η τουρκοκυπριακή πλευρά έχει ήδη καθεστώς παρατηρητή στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών από το 2022. [...] Χρειάζεται να παρακολουθούμε πολύ προσεκτικά αν επιχειρείται σταδιακή πολιτική αναβάθμιση αυτού του καθεστώτος και ποια θέση καταλαμβάνει το Κυπριακό μέσα στη συνολική στρατηγική του Οργανισμού».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
