70 χρόνια μετά την εξέγερση της Βουδαπέστης και την εισβολή των σοβιετικών τανκς

Πριν από 70 χρόνια η Σοβιετική Ένωση κατέπνιξε την Ουγγρική Επανάσταση. Ο νυν πρωθυπουργός της Ουγγαρίας αναδεικνύει την ιστορική μνήμη και τις ευθύνες του προκατόχου του.Δικηγόρος στο επάγγελμα, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Πέτερ Μάγκιαρ δίνει ιδιαίτερη σημασία στην ιστορική μνήμη και την κουλτούρα της μνήμης. Στις δημόσιες εμφανίσεις του αναφέρεται συχνά σε ιστορικά συμφραζόμενα, ανάλογα με τον τόπο και την περίσταση. Κατά καιρούς μνημονεύει ιστορικές προσωπικότητες, τα ονόματα των οποίων πολλοί Ούγγροι πρέπει να ανατρέξουν σε λεξικό για να τα κατανοήσουν.

Ενίοτε μεταφέρει συνεδριάσεις του υπουργικού συμβουλίου σε τοποθεσίες που έχουν έναν ιδιαίτερο ιστορικό συμβολισμό. Κάποιοι παρατηρητές στην Ουγγαρία αποκαλούν τον Μάγκιαρ «παθιασμένο με την ιστορία».

Ο Πέτερ Μάγκιαρ διοργάνωσε την Παρασκευή την πιο σημαντική επετειακή εκδήλωση στους (σχεδόν) έξι μήνες που βρίσκεται στην πρωθυπουργία. Πρόκειται για τους εορτασμούς για την 70ή επέτειο της αντικομμουνιστικής και αντισοβιετικής Ουγγρικής Επανάστασης του 1956, την οποία είχε καταπνίξει η σοβιετική στρατιωτική εισβολή.

Εκτός από τις δεκάδες εκδηλώσεις μνήμης στη Βουδαπέστη, πραγματοποιoύνται μέσα στο Σαββατοκύριακο εκδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα για να τιμηθούν οι δραματικές στιγμές του 1956. Ξένοι ηγέτες είχαν εξαγγείλει εδώ και μέρες την παρουσία τους- μεταξύ αυτών η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Σπάνια στιγμή συλλογικής ενότητας

Μετά την εκλογική ήττα του καθεστώτος Όρμπαν, τον Απρίλιο, το θέμα της Ουγγρικής Επανάστασης παραμένει οδηνηρά επίκαιρο. Ήταν μία από τις σπάνιες στιγμές συλλογικής δράσης στη σύγχρονη ιστορία της χώρας, που ένωσε φοιτητές, διανοούμενους και εργάτες απέναντι στον σοβιετικό ολοκληρωτισμό και την πολιτική καταπίεση.

Η μνήμη της Επανάστασης, καθώς και το αίτημα για αξιοπρεπή ταφή του τότε πρωθυπουργού Ίμρε Νάγκι, ο οποίος εκτελέστηκε και πλήρωσε με τη ζωή του τον ρόλο του στην εξέγερση, είχαν συμβάλει στην κατάρρευση του δικτατορικού καθεστώτος το 1989 και στη μετάβαση σε ένα νέο πολιτικό σύστημα.

Ο ίδιος ο Βίκτορ Όρμπαν ξεκίνησε την μακρά πολιτική του σταδιοδρομία στις 16 Ιουνίου 1989, με την περίφημη ομιλία στην Πλατεία Ηρώων της Βουδαπέστης, κατά την επαναταφή του Νάγκι και των συναγωνιστών του. Τότε ο Όρμπαν ζητούσε την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων από την Ουγγαρία. Αντίθετα με έναν επίμονο μύθο, δεν ήταν ο πρώτος που το απαιτούσε εκείνη τη μέρα.

Λίγα λεπτά πριν από αυτόν, ο Σάντορ Ρατς, πρόεδρος του Μεγάλου Εργατικού Συμβουλίου της Βουδαπέστης, είχε πει ότι «πρέπει να βοηθήσουμε τη Σοβιετική Ένωση να αποσύρει όσο το δυνατόν γρηγορότερα τα στρατεύματά της από την πατρίδα μας».

Ο Όρμπαν και η διαστρέβλωση της ιστορίας

Όταν ξεκίνησε η δεύτερη θητεία Όρμπαν στην πρωθυπουργία, το 2010, ο ίδιος και οι προπαγανδιστές του άρχισαν να αναδιαμορφώνουν την ιστορική μνήμη για το 1956, ενίοτε διαδίδοντας εξωφρενικά προπαγανδιστικά αφηγήματα. Κάθε χρόνο, κατά την πανηγυρική ομιλία του για την 23η Οκτωβρίου, ο Όρμπαν αναφερόταν όλο και λιγότερο στην αιματηρή ανάμειξη του σοβιετικού ιμπεριαλισμού – για να μην ενοχλήσει τη Μόσχα προφανώς – έως ότου η αναφορά αυτή να ξεχαστεί εντελώς. Ήταν στιγμές που θύμιζαν τον Όργουελ και την παραχάραξη της ιστορίας.

Το 2025 η ενημερωτική πύλη Telex υπολόγισε ότι κατά την επετειακή του ομιλία, τη συγκεκριμένη χρονιά, ο Όρμπαν αναφέρθηκε 21 φορές στις «Βρυξέλλες», αλλά ούτε μία φορά στη «Μόσχα». Το επίθετο «ρωσικός» ακούστηκε μόλις δύο φορές και το «σοβιετικός» μόνο μία.

Λίγο νωρίτερα, ένας έμπιστος συνεργάτης του Όρμπαν, ο επικεφαλής της προεκλογικής εκστρατείας του και συνονόματος Μπάλαζ Όρμπαν, έλεγε ότι η Ουγγαρία, λόγω εμπειρίας από το 1956, δεν θα συνιστούσε στην Ουκρανία να προβάλει αντίσταση στη ρωσική εισβολή. «Με αφετηρία το 1956 δεν θα κάναμε αυτό που έκανε ο Ζελένσκι, γιατί είναι ανεύθυνο», ανέφερε.

«Ολοκλήρωση» της επανάστασης;

Σχεδόν έξι μήνες μετά την εκλογική ήττα του Όρμπαν, ο Πέτερ Μάγκιαρ δεν θέλει απλώς να αποκαταστήσει την εικόνα του 1956, αλλά και να εμπνεύσει μια στιγμή νέας συλλογικής ενότητας σε μια κοινωνία που έχει διχαστεί βαθιά μετά από τα 16 χρόνια της διακυβέρνησης Όρμπαν.

Για τον Μάγκιαρ, η εκλογική ήττα του καθεστώτος Όρμπαν το 2026 σηματοδοτεί την ολοκλήρωση των στόχων του 1956- ως ειρηνική επανάσταση και ως απαρχή μιας νέας μεταρρύθμισης του πολιτικού συστήματος.

Ήδη στις 16 Ιουνίου του 2026 ο Μάγκιαρ δήλωνε στο Κοινοβούλιο: «Μετά από 70 χρόνια βλέπουμε ότι το ουγγρικό έθνος βρίσκεται εκεί που ήθελαν να το οδηγήσουν οι επαναστάτες του 1956. Με δική μας απόφαση, η πατρίδα μας έγινε μέρος του Ελεύθερου Κόσμου. Ξεπέρασε τη ντροπή της δικτατορίας και της κατοχής. Άνοιξε νέο κεφάλαιο στην ιστορία της.».

Μνήμη που διχάζει

Η ανάμνηση του 1956 διχάζει την ουγγρική κοινωνία, το αργότερο από τα μέσα της δεκαετίας του 1990. Το 1994 πρωθυπουργός εξελέγη ο σοσιαλιστής Γκιούλα Χορν, ο οποίος στην περίοδο 1989-90 είχε διατελέσει υπουργός Εξωτερικών της μεταρρυθμιστικής κομμουνιστικής κυβέρνησης, αλλά το 1956, ως στρατιώτης, ήταν μέλος των ειδικών στρατιωτικών μονάδων που βοηθούσαν τα σοβιετικά στρατεύματα να καταστείλουν την Επανάσταση. Ο ίδιος υποστήριζε ότι δεν είχε διαπράξει δολοφονίες, αλλά για τη συμμετοχή του στις μονάδες αυτές έλεγε απλώς: «Και λοιπόν;»

Μετά το 2000 η Ουγγαρία απέκτησε ακόμη δύο πρωθυπουργούς με κομμουνιστικό παρελθόν. Μεταξύ αυτών ήταν ο Πέτερ Μέντγκιεσι, ο οποίος εργαζόταν επί χρόνια στην αντικατασκοπεία με κωδικό όνομα «D-209».

Στην 50ή επέτειο της Επανάστασης ο διάδοχός του Φέρεντς Γκιουρτσάνι, άλλοτε αξιωματούχος της Κομμουνιστικής Νεολαίας, είχε πυροδοτήσει τις πιο σοβαρές ταραχές της μετα-κομμουνιστικής περιόδου, τις οποίες ακολούθησε εξαιρετικά βίαιη αστυνομική καταστολή. Και αυτό γιατί, σε ομιλία του σε στενό κύκλο που όμως διέρρευσε, ο Γκιουρτσάνι παραδεχόταν ότι το Σοσιαλιστικό Κόμμα είχε εξαπατήσει συνειδητά τους πολίτες πριν από τις εκλογές του 2006 σχετικά με την πραγματική κατάσταση της οικονομίας και τα επερχόμενα μέτρα λιτότητας.

Οι «φάκελοι των πρακτόρων»

Οι ταραχές του Οκτωβρίου 2006 συνέβαλαν επίσης στην πολιτικοποίηση του σημερινού πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Πέτερ Μάγκιαρ. Προερχόμενος από αστική, συντηρητική οικογένεια ακαδημαϊκών, ο νεαρός τότε δικηγόρος παρείχε νομική συνδρομή σε θύματα αστυνομικής βίας μετά τις ταραχές.

Σήμερα ο Μάγκιαρ – εκτός από την αποτίμηση της εποχής Όρμπαν – επιθυμεί να ανοίξει και πάλι το κεφάλαιο του κομμουνιστικού παρελθόντος της ουγγρικής κρατικής ασφάλειας, το οποίο παρέμενε κλειστό επί μακρόν. Αρχικά οι λεγόμενοι «φάκελοι των πρακτόρων» -δηλαδή οι κατάλογοι με ονόματα αξιωματικών, πρακτόρων και πληροφοριοδοτών της ουγγρικής κρατικής ασφάλειας επρόκειτο να δημοσιοποιηθούν στις 23 Σεπτεμβρίου.

Για τεχνικούς λόγους η διαδικασία μετατέθηκε στις 4 Νοεμβρίου, ημέρα κατά την οποία είχε ξεκινήσει το 1956 η μεγάλη σοβιετική στρατιωτική επιχείρηση για την καταστολή της Ουγγρικής Επανάστασης.

Επιμέλεια: Γιάννης Παπαδημητρίου

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.