Του Αντώνη Ζήβα
Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου μπαίνει στον χειμώνα με πολύ μικρότερο περιθώριο ασφαλείας, καθώς πάνω από 1 δισ. βαρέλια έχουν ήδη αντληθεί από εμπορικά αποθέματα για να αντισταθμίσουν τις απώλειες που προκάλεσε η πολυήμερη αναστάτωση στις ροές της Μέσης Ανατολής.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Energy Information Administration (EIA), της Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας, τα αποθέματα αργού πετρελαίου στο Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ (SPR) έχουν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, περιορίζοντας σημαντικά το περιθώριο παρέμβασης της Ουάσινγκτον σε περίπτωση νέας μεγάλης διαταραχής στην παγκόσμια αγορά.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Saudi Aramco, Αμίν Νάσερ, προειδοποίησε επίσης ότι έχουν απομείνει λιγότερα από 6 δισ. βαρέλια εμπορικών αποθεμάτων παγκοσμίως, ενώ λιγότερο από το 10% αυτών εκτιμάται ότι είναι πραγματικά διαθέσιμο για άμεση χρήση σε περίπτωση νέας μεγάλης διαταραχής.
Η προειδοποίηση έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για τις ενεργειακές αγορές. Το πετρέλαιο κινείται πλέον γύρω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ οι επιθέσεις σε πλοία, η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και οι νέες επιθέσεις των Χούθι στην περιοχή του Μπαμπ ελ Μαντέμπ διατηρούν υψηλό το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου.
Κάτω από 6 δισ. βαρέλια τα εμπορικά αποθέματα
Σύμφωνα με τον Αμίν Νάσερ, ο κόσμος μπήκε στη σημερινή κρίση με περίπου 10 δισ. βαρέλια πετρελαίου σε αποθέματα. Από την έναρξη της κρίσης έχουν χαθεί σχεδόν 3 δισ. βαρέλια ακαθάριστης προσφοράς, ποσότητα που αντισταθμίστηκε εν μέρει από την άντληση περισσότερου από 1 δισ. βαρελιού από αποθηκευμένα αποθέματα.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ποσότητας προήλθε από τα εμπορικά χερσαία αποθέματα, τα οποία αποτελούσαν ουσιαστικά το τελευταίο σημαντικό διαθέσιμο «μαξιλάρι» της αγοράς. Τώρα, σύμφωνα με τον επικεφαλής της Aramco, λιγότερα από 6 δισ. βαρέλια εμπορικών αποθεμάτων παραμένουν, με το μεγαλύτερο μέρος τους να μην μπορεί πρακτικά να διοχετευθεί άμεσα στην αγορά.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ποσότητα αλλά και η ταχύτητα με την οποία μπορεί να φτάσει ένα βαρέλι εκεί όπου χρειάζεται. Μέρος του πετρελαίου που εμφανίζεται λογιστικά ως απόθεμα βρίσκεται σε αγωγούς, στον πυθμένα δεξαμενών ή καλύπτεται από κανονιστικές απαιτήσεις και στρατηγικούς περιορισμούς.
Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική «εφεδρεία» της αγοράς είναι πολύ μικρότερη από τον συνολικό αριθμό των βαρελιών που βρίσκονται αποθηκευμένα.
Η αγορά παίρνει ανάσα, αλλά όχι αρκετή
Υπάρχει πάντως μια εξέλιξη που λειτουργεί προσωρινά ως αντίβαρο.
Οι εξαγωγές πετρελαίου από τις χώρες του Κόλπου έχουν ανακάμψει σημαντικά. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που επικαλείται το Reuters, περίπου 12 εκατ. βαρέλια αργού την ημέρα και άλλα 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε διυλισμένα προϊόντα έχουν εξαχθεί από τη Μέση Ανατολή κατά τις τελευταίες επτά έως δέκα ημέρες. Η Σαουδική Αραβία έχει επίσης αυξήσει τις ροές μέσω του αγωγού East-West στα περίπου 5,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Αυτό έχει περιορίσει προσωρινά την πίεση στην αγορά και αποτρέπει, προς το παρόν, ένα νέο απότομο άλμα των τιμών.
Όμως η εικόνα παραμένει εύθραυστη. Οι εξαγωγές μέσω του Ορμούζ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν κινδύνους, ενώ εναλλακτικές διαδρομές και αγωγοί δεν μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως τις θαλάσσιες ροές.
Η αγορά, επομένως, δεν αντιδρά μόνο στο πόσο πετρέλαιο παράγεται, αλλά κυρίως στο εάν αυτό μπορεί να μεταφερθεί με ασφάλεια στις χώρες που το χρειάζονται.
Το Ορμούζ εξακολουθεί να αποτελεί τον μεγάλο κίνδυνο
Το Στενό του Ορμούζ παραμένουν ο σημαντικότερος παράγοντας αβεβαιότητας.
Παρά την ανάκαμψη των συνολικών εξαγωγών του Κόλπου, οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια έχουν αυξήσει και πάλι την ανησυχία των ναυλωτών και των εμπόρων. Το Reuters είχε καταγράψει ήδη από τις αρχές Οκτωβρίου ότι οι εξαγωγές των χωρών του Κόλπου ξεπέρασαν για ένα διάστημα τα προπολεμικά επίπεδα, αλλά οι αυξανόμενες επιθέσεις σε πλοία δημιουργούν νέο κίνδυνο για τις ροές.
Την ίδια στιγμή, η αναζωπύρωση των συγκρούσεων στην Υεμένη προσθέτει έναν δεύτερο θαλάσσιο κίνδυνο. Οι Χούθι εξαπέλυσαν σήμερα επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και drones κατά του αεροδρομίου του Άντεν, ενώ οι συγκρούσεις έχουν επεκταθεί στην περιοχή του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, μιας ακόμη κρίσιμης ενεργειακής αρτηρίας.
Για την αγορά πετρελαίου αυτό σημαίνει ότι ακόμη και εάν οι ροές μέσω του Ορμούζ σταθεροποιηθούν, παραμένει ανοιχτό το μέτωπο των εναλλακτικών θαλάσσιων διαδρομών.
Οι τιμές γύρω από τα 100 δολάρια
Στις τελευταίες συναλλαγές, το Brent κινείται κοντά στα 101 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI γύρω από τα 90 δολάρια. Το Reuters κατέγραψε το Brent στα 100,93 δολάρια και το WTI στα 89,59 δολάρια, καθώς οι αγορές προσπαθούν να σταθμίσουν την αύξηση των εξαγωγών από τη Μέση Ανατολή απέναντι στους νέους κινδύνους για την προσφορά.
Η αμερικανική Energy Information Administration, πάντως, έχει ήδη αναθεωρήσει ανοδικά τις προβλέψεις της. Προβλέπει πλέον μέση τιμή Brent περίπου 105 δολάρια το βαρέλι στο τελευταίο τρίμηνο του 2026 και μέση ετήσια τιμή 98 δολάρια, επικαλούμενη την ταχεία υποχώρηση των παγκόσμιων αποθεμάτων και την ιδιαίτερα σφιχτή αγορά ντίζελ.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της σημερινής αγοράς είναι ότι η πίεση δεν περιορίζεται στο αργό. Τα διυλισμένα προϊόντα, και ειδικά το ντίζελ, εμφανίζουν πολύ μεγαλύτερη ένταση.
Το ντίζελ είναι πλέον το μεγάλο πρόβλημα
Η έλλειψη διαθέσιμων αποθεμάτων έχει μεταφερθεί με ιδιαίτερη ένταση στην αγορά των καυσίμων.
Οι περιορισμοί στις εξαγωγές, οι ζημιές σε υποδομές και διυλιστήρια στη Μέση Ανατολή, αλλά και τα προβλήματα στη ρωσική παραγωγή και διύλιση έχουν περιορίσει την παγκόσμια διαθεσιμότητα ντίζελ και άλλων μεσαίων αποσταγμάτων.
Ενδεικτικό της έντασης είναι ότι η Shell αναμένει για το τρίτο τρίμηνο του 2026 περιθώριο διύλισης περίπου 42 δολαρίων ανά βαρέλι, σχεδόν διπλάσιο από τα 24 δολάρια του προηγούμενου τριμήνου. Η εταιρεία αποδίδει την άνοδο στα ιδιαίτερα υψηλά περιθώρια των διυλισμένων προϊόντων, με το ντίζελ να βρίσκεται σε ιδιαίτερα περιορισμένη προσφορά.
Και αυτό είναι σημαντικό για την πραγματική οικονομία: το ντίζελ χρησιμοποιείται στις μεταφορές, στη γεωργία, στις κατασκευές και στη βιομηχανία. Επομένως, μια παρατεταμένη άνοδος δεν επηρεάζει μόνο την τιμή στην αντλία αλλά μπορεί να μεταφερθεί σε κόστος μεταφοράς, τρόφιμα και βιομηχανικά προϊόντα.
Η G7 απαντά με 100 εκατ. βαρέλια
Σε μια προσπάθεια να περιορίσουν τις πιέσεις, οι χώρες της G7 συμφώνησαν στις 2 Οκτωβρίου να αποδεσμεύσουν συνολικά 100 εκατ. βαρέλια αργού και διυλισμένων προϊόντων από στρατηγικά αποθέματα. Η προτεραιότητα δίνεται στο ντίζελ, όπου οι ελλείψεις είναι εντονότερες.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας συνεδριάζει σήμερα για να καθορίσει τις λεπτομέρειες της αποδέσμευσης, καθώς παραμένουν ερωτήματα σχετικά με την κατανομή των ποσοτήτων και το εάν μέρος τους θα προέρχεται από τα αποθέματα που είχαν ήδη δεσμευθεί στην προηγούμενη μεγάλη παρέμβαση του Μαρτίου.
Η προηγούμενη αποδέσμευση, ύψους 400 εκατ. βαρελιών, ήταν η μεγαλύτερη στην ιστορία της IEA. Περίπου 325 εκατ. βαρέλια από εκείνη την ποσότητα έχουν ήδη απελευθερωθεί, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που επικαλείται η Wall Street Journal.
Το πρόβλημα είναι ότι ακόμη και 100 εκατ. βαρέλια είναι προσωρινή λύση. Με παγκόσμια κατανάλωση που ξεπερνά τα 100 εκατ. βαρέλια την ημέρα, η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε περίπου μία ημέρα παγκόσμιας ζήτησης.
Η παρέμβαση μπορεί επομένως να αγοράσει χρόνο, όχι να αποκαταστήσει από μόνη της τα αποθέματα.
Η προειδοποίηση της Aramco: έως δύο χρόνια για να γεμίσουν ξανά
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο των τελευταίων ημερών.
Ο Αμίν Νάσερ εκτιμά ότι ακόμη και αν αποκατασταθούν οι ομαλές ροές μέσω του Ορμούζ, η αναπλήρωση των παγκόσμιων αποθεμάτων θα μπορούσε να χρειαστεί έως και δύο χρόνια.
Ο λόγος είναι απλός: η αγορά πρέπει ταυτόχρονα να καλύπτει την καθημερινή παγκόσμια κατανάλωση και να διοχετεύει επιπλέον ποσότητες στις αποθήκες.
Η Aramco εκτιμά ότι θα χρειαστούν περίπου 2 εκατ. επιπλέον βαρέλια την ημέρα για περίπου 18 μήνες, προκειμένου να αναπληρωθούν τα αποθέματα, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters.
Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: ακόμη και μετά την αποκλιμάκωση της γεωπολιτικής κρίσης, η αγορά θα μπορούσε να παραμείνει ευάλωτη για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Οι ΗΠΑ έχουν επίσης χάσει μεγάλο μέρος του δικού τους «μαξιλαριού»
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα αποθέματα του Strategic Petroleum Reserve έχουν υποχωρήσει στα περίπου 283,8 εκατ. βαρέλια, το χαμηλότερο επίπεδο από τον Οκτώβριο του 1982.
Το αμερικανικό στρατηγικό απόθεμα είχε ήδη αποδυναμωθεί σημαντικά από τις προηγούμενες αποδεσμεύσεις και τώρα βρίσκεται αντιμέτωπο με την ανάγκη να χρησιμοποιήσει και πάλι μέρος των διαθέσιμων ποσοτήτων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
Έτσι, η χώρα που διαθέτει ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία παρέμβασης στην παγκόσμια αγορά έχει μικρότερο περιθώριο από ό,τι πριν από μερικά χρόνια.
OPEC+: Δεν αυξάνει την παραγωγή για τον Νοέμβριο
Την ίδια ώρα, ο OPEC+ αποφάσισε να διατηρήσει αμετάβλητους τους στόχους παραγωγής για τον Νοέμβριο, παρά τις πιέσεις που ασκούνται στην αγορά.
Η απόφαση αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή οι ονομαστικές αυξήσεις παραγωγής που έχουν συμφωνηθεί μέσα στο 2026 δεν μεταφράζονται πλήρως σε πραγματικές πρόσθετες ποσότητες που φτάνουν στην αγορά, εξαιτίας των προβλημάτων στις εξαγωγές και στις υποδομές της Μέσης Ανατολής.
Η επόμενη κρίσιμη συνεδρίαση του OPEC+ είναι προγραμματισμένη για την 1η Νοεμβρίου, ενώ η αναθεώρηση των πραγματικών παραγωγικών δυνατοτήτων των χωρών του οργανισμού έχει καθυστερήσει λόγω της κρίσης.
Και το φυσικό αέριο μπαίνει στην εξίσωση
Η πίεση δεν περιορίζεται στην αγορά πετρελαίου.
Η Ευρώπη μπαίνει στον χειμώνα με αποθήκες φυσικού αερίου περίπου στο 73% της χωρητικότητάς τους, έναντι 83% την αντίστοιχη περυσινή περίοδο και περίπου 88% ως μέσο όρο πενταετίας, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που επικαλείται η Wall Street Journal.
Η εικόνα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στις καιρικές συνθήκες. Ένας ψυχρότερος χειμώνας θα αύξανε γρήγορα τη ζήτηση για θέρμανση, ενώ οποιαδήποτε νέα διαταραχή στις εισαγωγές LNG θα μπορούσε να προκαλέσει νέα άνοδο των τιμών.
Παράλληλα, η Ευρώπη απορροφά μεγαλύτερες ποσότητες αμερικανικού LNG, καθώς οι γεωπολιτικές συνθήκες μετατοπίζουν φορτία προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Το νέο πρόβλημα της αγοράς: όχι μόνο πόσο πετρέλαιο υπάρχει, αλλά πόσο είναι διαθέσιμο
Η μεγάλη αλλαγή που έχει προκαλέσει η σημερινή κρίση είναι ότι η αγορά δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στην υπόθεση πως υπάρχουν μεγάλες ποσότητες πετρελαίου κάπου στον κόσμο οι οποίες μπορούν εύκολα να διοχετευθούν όπου χρειάζονται.
Η παραγωγή μπορεί να αυξηθεί, αλλά χρειάζονται αγωγοί, λιμάνια, δεξαμενόπλοια, διυλιστήρια και ασφαλείς θαλάσσιες διαδρομές.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο επικεφαλής της Aramco ανακοίνωσε ότι η εταιρεία εξετάζει πρόσθετες διαδρομές εξαγωγής και περισσότερους χώρους αποθήκευσης στο εξωτερικό, προκειμένου να μειώσει την εξάρτησή της από συγκεκριμένα σημεία διέλευσης. Η εταιρεία έχει επίσης αυξήσει τη χρήση εναλλακτικών διαδρομών και μεταφορτώσεων πλοίο με πλοίο.
Ο Ράσελ Χάρντι της Vitol έχει επίσης επισημάνει ότι η αγορά εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από τις θαλάσσιες εξαγωγές της Μέσης Ανατολής. Οι ροές που εξακολουθούν να πραγματοποιούνται αποτρέπουν προς το παρόν ένα πολύ μεγαλύτερο σοκ, αλλά τα διαθέσιμα αποθέματα στη Δύση δεν είναι πλέον αρκετά για να απορροφήσουν εύκολα μια νέα μεγάλη απώλεια προσφοράς.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τις τιμές
Το βασικό συμπέρασμα για τις αγορές είναι ότι το «κατώφλι» κινδύνου έχει μετακινηθεί προς τα πάνω.
Όσο τα αποθέματα ήταν υψηλότερα, μια νέα διακοπή παραγωγής ή μεταφοράς μπορούσε να αντιμετωπιστεί με άντληση ποσοτήτων από τις αποθήκες. Τώρα, μετά την άντληση περισσότερου από 1 δισ. βαρελιού, το ίδιο σοκ θα είχε πολύ μεγαλύτερη επίδραση στις τιμές.
Η EIA προβλέπει ήδη Brent στα 105 δολάρια κατά μέσο όρο στο τελευταίο τρίμηνο του έτους. Και η πρόβλεψη αυτή δεν προϋποθέτει ένα νέο πλήρες κλείσιμο του Ορμούζ· βασίζεται σε μια αγορά που παραμένει περιορισμένη ακόμη και με τη σταδιακή αποκατάσταση των ροών.
Αντίθετα, μια ουσιαστική και διατηρήσιμη αποκλιμάκωση της κρίσης θα μπορούσε να δώσει στις χώρες και στις εταιρείες τη δυνατότητα να αρχίσουν ξανά να γεμίζουν τις αποθήκες. Όμως αυτό δεν θα συμβεί από τη μία ημέρα στην άλλη.
Το κρίσιμο μέγεθος πλέον δεν είναι μόνο η τιμή του Brent. Είναι το πόσα βαρέλια μπορούν να διατεθούν άμεσα εάν αύριο χαθεί ξανά μια σημαντική ποσότητα παραγωγής ή κλείσει μια κρίσιμη θαλάσσια οδός.
Και σε αυτό το μέτωπο, το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα διαθέτει σήμερα πολύ μικρότερο περιθώριο ασφαλείας από ό,τι πριν από την κρίση.
Η προειδοποίηση του επικεφαλής της Aramco συνοψίζει ουσιαστικά το πρόβλημα: τα έκτακτα αποθέματα μπορούν να αγοράσουν χρόνο, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν μια σταθερή και ασφαλή παγκόσμια προσφορά
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
