Βολφ Μπίρμαν: Ο τραγουδοποιός που αψήφησε τη ΛΔΓ έγινε 90

Στα 90 του ο Βολφ Μπίρμαν, ο «Γερμανός Μπομπ Ντίλαν» και ο άνθρωπος που αψήφησε το καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας, συνεχίζει να τραγουδά για την ελευθερία.Τα 90 του χρόνια έκλεισε στις 15 Νοεμβρίου ο Βολφ Μπίρμαν, γνωστός ως ο «Γερμανός Μπομπ Ντίλαν». Ο τραγουδοποιός, γνωστός για την ευθύτητα με την οποία εκφράζει τις απόψεις του, συνεχίζει να παρεμβαίνει στα ζητήματα που διαμορφώνουν τον σημερινό κόσμο.

Στο πρόσφατο τραγούδι του «Moritat von den Liebespaaren» μεταφέρει ένα απλό αλλά και επιτακτικό μήνυμα: κανένας άνθρωπος δεν μπορεί μόνος του να σώσει τον κόσμο, αλλά ο καθένας μπορεί να συμβάλει ώστε να γίνει ο κόσμος καλύτερος. Πάνω απ' όλα το τραγούδι αποτελεί ένα κάλεσμα να αναλάβει κανείς την ευθύνη για τη δική του ζωή, αντί να παραμένει παθητικός παρατηρητής.

Στη λαίλαπα των συμμαχικών βομβαρδισμών

Η τάση του Μπίρμαν να εκφράζεται ανοιχτά διαμορφώθηκε από πολύ νωρίς στη ζωή του.

Όταν γεννήθηκε στο Αμβούργο το 1936, ο Αδόλφος Χίτλερ βρισκόταν ήδη στην εξουσία. Ο πατέρας του ήταν λιμενεργάτης, πεπεισμένος κομμουνιστής, αγωνιστής της αντίστασης κατά των Ναζί και Εβραίος.

Ο Βολφ ήταν μόλις τριών μηνών όταν η Γκεστάπο συνέλαβε τον πατέρα του. Ο τελευταίος φυλακίστηκε και αργότερα δολοφονήθηκε από τους Ναζί στο Άουσβιτς στις αρχές του 1943.

Μόλις λίγους μήνες μετά, βρετανικά και αμερικανικά βομβαρδιστικά επιτέθηκαν στο Αμβούργο, προκαλώντας μια καταστροφική πύρινη λαίλαπα. «Τίποτα στη ζωή μου δεν με έχει διαμορφώσει περισσότερο από αυτό», δήλωνε ο Μπίρμαν σε συνεντεύξεις του.

Όταν ήχησαν οι σειρήνες, η μητέρα του τον πήρε μαζί της σε ένα καταφύγιο. Το σπίτι που βρισκόταν από πάνω τους είχε τυλιχθεί στις φλόγες. Σε συνέντευξή του σε γερμανικό περιοδικό ο Μπίρμαν ανέφερ:

«Έχωσα το πρόσωπό μου στο μαλακό παλτό της μητέρας μου για να μπορώ να αναπνεύσω. Ένα αίσθημα ασφάλειας μέσα στο τέλος του κόσμου. Βγήκαμε παραπατώντας, περνώντας πάνω από το γειτονικό σπίτι και φτάσαμε σε ανοιχτό χώρο. Η πύρινη λαίλαπα σήκωσε στον αέρα μια φλεγόμενη στέγη. Μεταλλικά φύλλα, σαν κύματα που βροντούσαν, καπνός παντού. Ψάχναμε τρόπο να ξεφύγουμε. [...] Ο θάνατος βρισκόταν παντού. 40.000 άνθρωποι πέθαναν. Δεν είχαν καμία ευκαιρία. Εγώ όμως είχα. Χάρη στη δυνατή μαμά μου».

Να εκδικηθεί για τον θάνατο του πατέρα του

Η μητέρα του τού εμφύσησε τις κομμουνιστικές και αντιφασιστικές ιδέες με σχεδόν θρησκευτικό ζήλο. «Η μητέρα μου είχε μόνο έναν στόχο μετά από εκείνα τα σκοτεινά χρόνια», θυμάται ο Μπίρμαν. «Έπρεπε να επιβιώσω ώστε, όπως το διατύπωνε η ίδια με κάπως μεγαλόστομο τρόπο, να μπορέσω μια μέρα να εκδικηθώ για τον θάνατο του πατέρα μου. Έπρεπε να οικοδομήσω τον κομμουνισμό».

Το 1953, ενώ αμέτρητοι άνθρωποι εγκατέλειπαν την Ανατολική Γερμανία, ο Μπίρμαν μετακόμισε εκεί με τη θέλησή του. Τότε ήταν μόλις 16 ετών. Στο Ανατολικό Βερολίνο σπούδασε Πολιτική Οικονομία, Μαθηματικά και Φιλοσοφία. Πρότυπά του ήταν οι συγγραφείς Μπέρτολτ Μπρεχτ και Χάινριχ Χάινε. Άρχισε να εργάζεται ως βοηθός σκηνοθέτη στο θέατρο Berliner Ensemble. Παράλληλα, άρχισε να γράφει και να ερμηνεύει τα πολιτικά του τραγούδια.

Σύντομα συνειδητοποίησε ότι η ζωή στην Ανατολική Γερμανία απείχε πολύ από τον κομμουνιστικό παράδεισο που είχε φανταστεί και άρχισε να γράφει ανοιχτά γι' αυτό στα τραγούδια του.

«Τα κομματικά στελέχη ήταν διχασμένα», θυμάται ο Μπίρμαν. «Ήταν ενθουσιασμένοι με αυτόν τον νεαρό ποιητή, που μπορούσε να παίζει τόσο όμορφα κιθάρα και να τραγουδά τόσο αυθάδικα τραγούδια. Πίστευαν ότι το μόνο που χρειαζόταν ήταν να με επαναφέρουν στον σωστό δρόμο. Ακόμα και σήμερα απορώ πώς κατέληξα εγώ, ο μικρός Μπίρμαν, που ήθελα μόνο μία ήρεμη ζωή, να βρεθώ στον ρόλο του ηρωικού δρακοκτόνου».

Εκδίωξη από την Ανατολική Γερμανία

Το 1965 το κυβερνών Ενιαίο Σοσιαλιστικό Κόμμα Γερμανίας (SED) επέβαλε στον Μπίρμαν καθολική απαγόρευση δημόσιων εμφανίσεων και δημοσίευσης του έργου του.

Το διαμέρισμά του στο Ανατολικό Βερολίνο, το οποίο βρισκόταν υπό συνεχή παρακολούθηση, μετατράπηκε σύντομα σε τόπο συνάντησης αντιφρονούντων και ανθρώπων με κριτική σκέψη.

Ωστόσο, προς μεγάλη του έκπληξη, οι αρχές της Ανατολικής Γερμανίας τού επέτρεψαν να ταξιδέψει στην Κολωνία, στη Δυτική Γερμανία, το 1976. Εκεί συγκεντρώθηκαν περίπου 7.000 άνθρωποι για να τον παρακολουθήσουν. Για πάνω από τέσσερις ώρες έπαιζε κιθάρα και τραγουδούσε, χλευάζοντας το ανατολικογερμανικό καθεστώς.

Τα τραγούδια του ήταν τόσο δημοφιλή, ώστε παράνομα αντίγραφά τους έφτασαν ξανά στην Ανατολική Γερμανία. Στις 16 Νοεμβρίου, ενώ βρισκόταν ακόμη σε περιοδεία στη Δυτική Γερμανία, ο Μπίρμαν πληροφορήθηκε από το ραδιόφωνο του αυτοκινήτου του ότι του είχε αφαιρεθεί το δικαίωμα διαμονής στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας. Το καθεστώς τον κατηγόρησε ότι πρόδωσε και δυσφήμησε την Ανατολική Γερμανία.

«Ένιωσα σαν να άνοιξε η γη κάτω από τα πόδια μου. Με κυρίευσε ο φόβος, όλα σκοτείνιασαν», γράφει ο Μπίρμαν στα απομνημονεύματά του.

Διαμαρτυρίες για την απέλασή του

Με ένα κείμενο διαμαρτυρίας κορυφαίοι διανοούμενοι της Ανατολικής Γερμανίας τάχθηκαν τότε κατά της απόφασης. Σε απάντηση το καθεστώς ενέτεινε την παρακολούθηση των αντιφρονούντων, επέβαλε απαγορεύσεις άσκησης επαγγέλματος και φυλάκισε επικριτές του κόμματος. Αρκετές εξέχουσες προσωπικότητες εγκατέλειψαν τη χώρα.

«Η ηγεσία του SED περίμενε μια οργισμένη αντίδραση από τα μέσα ενημέρωσης της Δύσης. Αυτό που δεν είχε υπολογίσει ήταν ότι για πρώτη φορά μια ομάδα καταξιωμένων Ανατολικογερμανών συγγραφέων και καλλιτεχνών θα δημοσιοποιούσε τη διαμαρτυρία της, παρουσιάζοντάς τη με τη μορφή ενός ταπεινού αιτήματος», γράφει ο Μπίρμαν.

«Πάντα ο ίδιος αγώνας για την ελευθερία»

Ο Μπίρμαν βυθίστηκε σε βαθιά κατάθλιψη. «Όχι μόνο επειδή είχα αποκοπεί από τους φίλους που γνώριζα και αγαπούσα στο Ανατολικό Βερολίνο, αλλά και επειδή είχα χάσει τους γνώριμους θανάσιμους εχθρούς μου», λέει.

Ο ίδιος συμμετείχε στα κινήματα υπέρ της ειρήνης και κατά της πυρηνικής ενέργειας και συνέχισε να τραγουδά για τις αδικίες του κόσμου. «Οι συγκρούσεις παίρνουν διαφορετικές μορφές σε κάθε γενιά», λέει. «Αλλά είναι πάντα ο ίδιος αγώνας για την ελευθερία».

Ο τραγουδοποιός ζει σήμερα στο Αμβούργο μαζί με τη σύζυγο και μάνατζέρ του, Πάμελα. Για πρώτη φορά στη ζωή του, φέτος, όπως λέει, δεν θα διοργανώσει γιορτή γενεθλίων, ούτε καν με τα δέκα παιδιά του. «Είμαι τόσο μεγάλος πια και αισθάνομαι τις δυνάμεις μου να εξασθενούν. Και ξέρω ότι την επόμενη ημέρα έχω μια μεγάλη συναυλία στο Berliner Ensemble», δήλωσε στο Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Όταν πεθάνει, όπως λέει, θέλει να ταφεί σε ένα νεκροταφείο του Βερολίνου, όπου έχουν ενταφιαστεί σπουδαίοι Γερμανοί συγγραφείς και διανοούμενοι, μεταξύ των οποίων ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, η Άννα Ζέγκερς και ο Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ. Μια πραγματικά εκλεκτή συντροφιά, λέει ο Μπίρμαν. Έχει άλλωστε ακόμα ένα-δύο πράγματα να συζητήσει μαζί τους.

Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.