«Η Κληρονομιά της Νυρεμβέργης»: 80 χρόνια μετά τη Δίκη της Νυρεμβέργης, η παρακαταθήκη της παραμένει ζωντανή

Ογδόντα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, 1η Οκτωβρίου, από την ολοκλήρωση της Δίκης της Νυρεμβέργης, της ιστορικής διαδικασίας που για πρώτη φορά έφερε ενώπιον της δικαιοσύνης την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του ηττημένου καθεστώτος των ναζί, θέτοντας τα θεμέλια του σύγχρονου Διεθνούς Ποινικού Δικαίου. Η παρακαταθήκη της παραμένει ορατή μέχρι σήμερα, από τα διεθνή δικαστήρια για την πρώην Γιουγκοσλαβία και τη Ρουάντα έως το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης.

Ο δημοσιογράφος Σταύρος Τζίμας επιστρέφει στην πόλη όπου έζησε ως παιδί μεταναστών και καταγράφει στο νέο του βιβλίο «Η Κληρονομιά της Νυρεμβέργης», από τις εκδόσεις «Επίκεντρο», όχι μόνο το ιστορικό αποτύπωμα της δίκης, αλλά και τις σύγχρονες αγωνίες μιας Ευρώπης που μοιάζει να αναζητά εκ νέου τις ισορροπίες της.

Ένα προσωπικό ταξίδι στη μνήμη

Για τον Σταύρο Τζίμα, η Νυρεμβέργη δεν είναι απλώς ένας ιστορικός τόπος. Είναι ένα κομμάτι της προσωπικής του διαδρομής. «Το μόνο που ήξερα είναι ότι η οικοδομή που μέναμε στα όρια της Νυρεμβέργης με τη Φυρτ ήταν μια βομβαρδισμένη οικοδομή, οι "οικοδομές του Χίτλερ" τις λέγανε», θυμάται.

Επιστρέφοντας δεκαετίες αργότερα στη Νυρεμβέργη αναζητεί τι έχει απομείνει σήμερα από το αποτύπωμα της δίκης. Επισκέπτεται ξανά την Αίθουσα 600, το συγκρότημα των ναζιστικών συγκεντρώσεων και τα κτήρια όπου θεσπίστηκαν οι φυλετικοί Νόμοι της Νυρεμβέργης. Για τον Τζίμα, η ιστορία αποτελεί εργαλείο κατανόησης του παρόντος.

Στη γερμανική πόλη παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο τα μνημεία και οι εγκαταστάσεις που συνδέονται με τον ναζισμό πρέπει να διατηρηθούν ως ιστορική υπενθύμιση ή να εξαφανιστούν από το τοπίο. «Υπάρχει μία μεγάλη συζήτηση σήμερα στη Νυρεμβέργη για το εάν αυτά τα αποτυπώματα, τα απομεινάρια, τα κτήρια, πρέπει να τα καταστρέψουν ή εάν θα πρέπει να τα ανακαινίσουν και να τα δώσουν για άλλες χρήσεις». Η συζήτηση αποκτά επιπλέον διάσταση λόγω του αυξανόμενου ενδιαφέροντος των επισκεπτών για τους χώρους μνήμης της πόλης.

Μιλώντας στην Deutsche Welle, ο ίδιος λέει πως το κυρίαρχο μήνυμα που εκπέμπουν οι τοπικές αρχές και οι φορείς μνήμης είναι ότι «δεν μπορούμε να διαγράψουμε την ιστορία». Διαπιστώνει ότι η γερμανική κοινωνία εξακολουθεί να επενδύει στην ιστορική αυτογνωσία, ακόμα κι αν η σχέση με το παρελθόν γίνεται ολοένα πιο σύνθετη για τις νεότερες γενιές.

Η άνοδος της AfD και το αίσθημα ανασφάλειας

Η επέτειος των 80 χρόνων από το τέλος της Δίκης της Νυρεμβέργης βρίσκει τη Γερμανία αντιμέτωπη με μια νέα πολιτική πραγματικότητα, καθώς η ακροδεξιά AfD καταγράφει ιστορικά ποσοστά σε πολλές περιοχές της χώρας. «Δεν ήταν ότι είχαν φασιστικό προσανατολισμό ή ότι νοσταλγούν τον Χίτλερ», σημειώνει, έπειτα από συζητήσεις με ψηφοφόρους του κόμματος. «Οι περισσότεροι ψήφιζαν από αντίδραση και εξέφραζαν δυσαρέσκεια για το κοινωνικό κράτος και την περίθαλψη». Πίσω από αυτή την αντίδραση διακρίνει ανησυχία για την οικονομική ασφάλεια και την πολιτιστική ταυτότητα.

«Δεν πιστεύω ότι είμαστε ακόμη σε συνθήκες Βαϊμάρης στη Γερμανία», τονίζει και εκτιμά ότι η ισχυρή δημοκρατική παράδοση της χώρας εξακολουθεί να λειτουργεί ως ανάχωμα. «Οι πολιτικές δομές της φιλελεύθερης αστικής δημοκρατίας θα πρέπει να παραδειγματιστούν από το παρελθόν για να ανασυγκροτηθούν και να δώσουν μια άλλη δημοκρατική διέξοδο», λέει χαρακτηριστικά.

Τα όρια της διεθνούς δικαιοσύνης

Σε αντίθεση με τις περισσότερες ιστορικές μελέτες που εστιάζουν αποκλειστικά στη δίκη, «Η Κληρονομιά της Νυρεμβέργης» επιχειρεί να καταγράψει τι απέμεινε από αυτή στη συλλογική μνήμη της πόλης και στη δημόσια συζήτηση της σημερινής Ευρώπης. «Η Νυρεμβέργη άφησε πίσω της κάτι πολύ καινούργιο για την εποχή: ότι δεν μπορείς "οφθαλμόν αντί οφθαλμού" να απονέμεις δίκαιο. Πρέπει να υπάρχει μία συλλογική διαδικασία».

Παρ' ότι η δίκη άνοιξε τον δρόμο για τη θεσμοθέτηση εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και της ατομικής ποινικής ευθύνης, το διεθνές σύστημα εξακολουθεί να προσκρούει στη βούληση των ισχυρών κρατών. Ο Έλληνας δημοσιογράφος περιγράφει αυτή την αντίφαση χαρακτηριστικά: «Ο νόμος είναι σαν τον ιστό της αράχνης: πάει το μικρό έντομο και κολλάει επάνω, πάει το μεγάλο, τον τρυπάει και φεύγει». Παρά τις αδυναμίες του συστήματος, θεωρεί ότι οι διώξεις και τα διεθνή εντάλματα εξακολουθούν να έχουν την πολιτική τους σημασία. «Όταν δίνεται κατηγορία, λερώνεται το πρόσωπο. Τον στοχοποιεί παγκοσμίως», σημειώνει.

Το βιβλίο περιλαμβάνει επίσης αναφορές σε πρόσωπα και πτυχές της Δίκης της Νυρεμβέργης με ελληνικό ενδιαφέρον, όπως η «δίκη Νο 7» για τις ωμότητες των ναζί στην Ελλάδα, ο απαγχονισμός του δήμιου των Εβραίων της Θεσσαλονίκης αλλά και για την Ελληνίδα διερμηνέα Αλεξάνδρα Ανδρούσου που συμμετείχε στην ανάκριση του Γκέρινγκ. Την έκδοση πλαισιώνουν κείμενα του Ευάγγελου Βενιζέλου, του ιστορικού Στράτου Δορδάνα, καθώς και των Κώστα Κλάψη και Γιώργου Κούμα, τα οποία προσεγγίζουν τη σημασία της δίκης από τη σκοπιά του δικαίου, της ιστορίας και των διεθνών σχέσεων.

«Ασχολούμαστε με αυτά για να μην ξανασυμβούν»

«Ρώτησα νέους ανθρώπους στη Νυρεμβέργη αν θυμούνται κάτι για τον Χίτλερ. Μολονότι μου είπαν ότι και στο σχολείο συζητάνε για το Ολοκαύτωμα, ότι ο δήμος έχει προγράμματα και πάρα πολύς κόσμος έχει επισκεφτεί το μουσείο της πόλης, είδα μια αποστασιοποίηση», σημειώνει ο Τζίμας.

«Οι κόρες μου μου λένε: "Με αυτά ασχολείσαι; Τι σε νοιάζουν τώρα αυτά που έγιναν στο παρελθόν;"» αναφέρει. Συχνά τους απαντά: «Ασχολούμαστε με αυτά για να μην ξανασυμβούν». Μέσα από μνήμες και ιστορικά στοιχεία, ο Τζίμας φωτίζει τη διαχρονική σημασία της Νυρεμβέργης για τη δημοκρατία και τη δικαιοσύνη.

Ογδόντα χρόνια μετά τo τέλος της Δίκης της Νυρεμβέργης, η συζήτηση για τα όρια της δημοκρατίας, τη λογοδοσία των ισχυρών και τη σημασία της ιστορικής μνήμης παραμένει ανοιχτή. Ίσως αυτή να είναι τελικά η πιο ζωντανή κληρονομιά της.

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.