Σερβία: Οι φοιτητές δίνουν τέλος στην «εποχή Βούτσιτς»

Μετά από δύο χρόνια κινητοποιήσεων, η «Λίστα των Φοιτητών» κερδίζει την απόλυτη πλειοψηφία στις εκλογές. Η Σερβία γιορτάζει το τέλος του «συστήματος Βούτσιτς».Κυριακή, ώρα 21:42 το βράδυ: εκατοντάδες νεαροί Σέρβοι αφήνουν πίσω τους το Πάρκο Πιονίρσκι στο κέντρο του Βελιγραδίου, ανάμεσα στο Προεδρικό Μέγαρο και το Κοινοβούλιο. Φορούν σκούρα ρούχα, κουκούλες, αλλά και μάσκες, όπως την εποχή της πανδημίας. Από το πλήθος ακούγονται φωνές: «Μα πού πάτε; Το πάρτι συνεχίζεται...».

Μόλις 12 λεπτά έχουν περάσει από την ώρα που ο πρώην πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, έχει παραδεχθεί δημοσίως την ήττα του. Ο άνθρωπος που κυβερνούσε τη χώρα με σιδηρά πυγμή επί 14 ολόκληρα χρόνια είναι πλέον ανίσχυρος.

Σχεδόν το 53% των ψήφων εξασφαλίζει η «Λίστα των Φοιτητών», την οποία στηρίζει το μαζικό κίνημα διαμαρτυρίας που συγκλονίζει τη Σερβία εδώ και δύο χρόνια. Ο συνασπισμός «Ενωμένη Σερβία» (SNS) υπό τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς συγκεντρώνει γύρω στο 39%. Καμία άλλη πολιτική δύναμη δεν υπερβαίνει το όριο του 3% που προβλέπει ο εκλογικός νόμος. Στη Βουλή μπαίνουν και κάποιοι εκπρόσωποι εθνικών μειονοτήτων, για τις οποίες προβλέπονται εξαιρέσεις από το όριο του 3%.

Ένταση μετά την κάλπη

Στη διάρκεια του προεκλογικού αγώνα, ακόμη και την ίδια την ημέρα των εκλογών, δεν έλειψαν οι φήμες για εξαγορά ψήφων ή για πολιτικές πιέσεις που υφίστανται οι δημόσιοι υπάλληλοι, για να δώσουν την ψήφο τους στο κυβερνών κόμμα SNS του Βούτσιτς. Εδώ και χρόνια οι επικριτές του Βούτσιτς κάνουν λόγο για διαφθορά, για ευνοικοκρατία σε δημόσιους διαγωνισμούς, για απόλυτο έλεγχο των μέσων ενημέρωσης.

Στο τηλεοπτικό στούντιο του καναλιού Informer, που θεωρείται άτυπο φερέφωνο του Βούτσιτς, επικρατεί εορταστική ατμόσφαιρα μέχρι την τελευταία στιγμή. Να όμως που ο ηγεμόνας παραδέχεται την εκλογική ήττα του και, τα ξημερώματα της Δευτέρας, ο κόσμος κατεβαίνει στους δρόμους πανηγυρίζοντας, στο Βελιγράδι, αλλά και σε άλλες πόλεις της Σερβίας.

«Αισθάνομαι υ-πέ-ρο-χα. Και αυτό είναι ό,τι πιο σύντομο, αλλά και ό,τι πιο αναλυτικό μπορώ να πω αυτή τη στιγμή» λέει ο 40χρονος Αλέξα, κοντά στο κτίριο του Κοινοβουλίου. Ένα νεαρό ζευγάρι λέει ότι η νίκη ήταν αναμενόμενη, αλλά όχι σε αυτή την έκταση.

Απαντώντας στο ερώτημα εάν περίμενε ότι ο Βούτσιτς θα παραδεχθεί την ήττα τόσο γρήγορα, μία γυναίκα λέει: «Δεν το περίμενα. Και πρέπει να πω ότι από την πλευρά του είναι μία καλή κίνηση, για να μην υπάρξουν συγκρούσεις και ταραχές, για να μπορέσουμε να γιορτάσουμε τη νίκη όπως μας αξίζει...».

Κι όμως, η ατμόσφαιρα ήταν τεταμένη την ημέρα των εκλογών. Κάποιοι έκαναν λόγο για κρούσματα βίας με στόχο τους υποστηρικτές των φοιτητών. Από το απόγευμα της Κυριακής μαυροφορεμένοι άνδρες, πιθανώς υποστηρικτές του Βούτσιτς, είχαν κατακλύσει το Πάρκο Πιονίρσκι.

Τελικά ο Βούτσιτς, αν και εμφανώς χολωμένος, συνεχάρη τους συμμετέχοντες στη «Φοιτητική Λίστα». Δεν παρέλειψε, ωστόσο, να τους κατηγορήσει εκ νέου ότι «έχουν αναλάβει βρώμικες δουλειές, για λογαριασμό άλλων». Οι δηλώσεις δίνουν την εντύπωση ότι ο πρώην πρόεδρος θα επιλέξει τα έδρανα της αντιπολίτευσης ως επικεφαλής του SNS.

«Η διαφθορά σκοτώνει»

Στη «Λίστα των Φοιτητών» συμμετέχουν κυρίως καθηγητές Πανεπιστημίου και ακτιβιστές, οι οποίοι εκτιμούν ότι ο Βούτσιτς θα πρέπει να βρεθεί στο εδώλιο του κατηγορουμένου, και όχι στα έδρανα της αντιπολίτευσης.

Το φοιτητικό κίνημα είχε ξεσπάσει στα τέλη του 2024, όταν κατέρρευσε τμήμα οροφής στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Σερβίας, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 16 άνθρωποι. Είχε προηγηθεί ανακατασκευή του σταθμού, κατά την οποία, όπως διαπιστώθηκε γρήγορα, είχαν πρυτανεύσει κριτήρια ευνοιοκρατίας και διαφθοράς. Η ανάθεση του έργου και η επιλογή των υπεργολάβων προκάλεσε πολλά ερωτήματα. Επιπλέον, εικάζεται ότι οι αρμόδιες αρχές αγνόησαν εσκεμμένα τις όποιες προειδοποιήσεις για προβλήματα ασφάλειας.

«Η διαφθορά σκοτώνει» ήταν ένα από τα συνθήματα των φοιτητικών κινητοποιήσεων. Επί δύο ολόκληρα χρόνια οι φοιτητές διέσχιζαν τη Σερβία με τα πόδια και μιλούσαν με τον κόσμο, οργανώνοντας ένα από τα μεγαλύτερα κινήματα διαμαρτυρίας στην ιστορία της χώρας.

Ένα «πολύχρωμο» ψηφοδέλτιο

Από ιδεολογικής άποψης, η «Λίστα των Φοιτητών» έχει απ' όλα. Στο ψηφοδέλτιο συμμετέχουν κάποιοι από αυτούς που επιθυμούν την ένταξη της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και από εκείνους που τηρούν φιλορωσική στάση. Αριστεροί και δεξιοί, προοδευτικοί και συντηρητικοί δίνουν το παρών. Αυτό που τους ενώνει είναι μία κοινή επιθυμία για την εγκαθίδρυση κράτους δικαίου.

Πολλοί αναλυτές τονίζουν ότι μόνο μία τόσο ευρεία συμμαχία, πέρα από ιδεολογικά όρια, θα ήταν σε θέση να «εκθρονίσει» τον Βούτσιτς. Ο φιλόσοφος και πολιτικός σχολιαστής Ιβάν Μιλένκοβιτς υπογραμμίζει ότι ήταν ένας αριστοτεχνικός πολιτικός χειρισμός αυτό που κατάφεραν οι φοιτητές μετά από δύο χρόνια εξέγερσης.

«Στη Σερβία σπάνια συμβαίνει κάτι που αποτελεί αντικείμενο μελέτης για όλον τον κόσμο» λέει ο Μιλένκοβιτς στην Deutsche Welle. «Σε αυτή την περίπτωση η πολιτική οξυδέρκεια και η επιμονή συναντούν κοινές ανθρώπινες αρετές, όπως η ειλικρίνεια και η αξιοπρέπεια. Με αυτήν την πυξίδα πορεύονται αυτοί οι νέοι άνθρωποι όλα αυτά τα χρόνια».

Ωστόσο, λέει ο Μιλένκοβιτς, τώρα έρχονται τα δύσκολα. Όπως επισημαίνει, «χρειάζεται μία ισχυρή δόση αποφασιστικότητας, διότι είναι πιο δύσκολο να διατηρήσεις την εξουσία, παρά να την αποκτήσεις. Θα πρέπει τώρα να εξουδετερώσεις όλα τα πλοκάμια του συστήματος, αλλά παράλληλα να τηρήσεις την ισχύουσα νομοθεσία. Η Σερβία έχει μέλλον, μόνο όταν γίνονται σεβαστοί οι νόμοι…».

Θα αντέξει η «Λίστα των Φοιτητών»;

Όλα αυτά ελάχιστα προβληματίζουν τον κόσμο τα ξημερώματα της Δευτέρας. Όμως η Σερβία αντιμετωπίζει κρίσιμα ερωτήματα: Θα παραμείνει ενωμένη η «Φοιτητική Λίστα» παρά τις ετερόκλητες ιδεολογικές καταβολές της; Και τι μπορεί να καταφέρει όσο παραμένει ενωμένη; Ποια στάση θα τηρήσει απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στη Ρωσία και στο Κόσοβο; Πόσο ισχυρά αναχώματα θα αντιπαρατάξει ο σημερινός μηχανισμός της εξουσίας; Ποια περιθώρια ελιγμών διαθέτει, από τη στιγμή που το κόμμα SNS παραμένει ισχυρή δύναμη στην Τοπική Αυτοδιοίκηση;

Μέχρι στιγμής δεν διαφαίνεται ποιος θα είναι ο επικεφαλής της νέας σερβικής κυβέρνησης. Ακούγεται το όνομα του Ντέγιαν Σόσκιτς, καθηγητή Οικονομικών και πρώην διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας. Επιπλέον, μέχρι τα τέλη του χρόνου οι Σέρβοι θα πρέπει να εκλέξουν και νέο πρόεδρο της χώρας. Πρόσφατα ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς είχε αποχωρήσει από την προεδρία, με σκοπό να θέσει υποψηφιότητα στις βουλευτικές εκλογές και να αναδειχθεί πρωθυπουργός. Μετά από αυτές τις εκλογές, ωστόσο, ουδείς αμφιβάλει ότι η «Λίστα των Φοιτητών» μπορεί να κερδίσει και τις προεδρικές εκλογές.

Επιμέλεια: Γιάννης Παπαδημητρίου

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.