Σαμοθράκη: Όταν η κλιματική κρίση γίνεται είδηση, η δημοσιογραφία καλείται να είναι παρούσα

Η κλιματική κρίση δεν είναι μια υπόθεση του μέλλοντος. Είναι ήδη εδώ, αποτυπώνεται στις πυρκαγιές, στις καταστροφές, στα ακραία φαινόμενα και στις επιπτώσεις που βιώνουν καθημερινά οι πολίτες. Και μαζί με την ίδια την κρίση μεγαλώνει και η ευθύνη της δημοσιογραφίας: να βρίσκεται στο πεδίο, να ερευνά, να διασταυρώνει, να εξηγεί και, κυρίως, να ενημερώνει έγκαιρα και αξιόπιστα.

Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα της τελευταίας θεματικής ενότητας του 19ου Δημοσιογραφικού Συνεδρίου της Σαμοθράκης, που ολοκλήρωσε τις εργασίες του στο ακριτικό νησί, με επίκεντρο τη δημοσιογραφική κάλυψη της περιβαλλοντικής κρίσης. Η θεματική έφερε στο ίδιο τραπέζι δημοσιογράφους που καλύπτουν το περιβάλλον, την επικαιρότητα και τις φυσικές καταστροφές, αλλά και ανθρώπους που έχουν ζήσει από πρώτο χέρι τις δυσκολίες της δημοσιογραφικής εργασίας στο πεδίο.

Το συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε από τις 25 έως τις 27 Σεπτεμβρίου και συνδιοργανώθηκε από την ΠΟΕΣΥ και την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, είχε ως βασικό αντικείμενο τις σύγχρονες προκλήσεις της δημοσιογραφίας και της ενημέρωσης. Στη Σαμοθράκη, όμως, η συζήτηση για την περιβαλλοντική κρίση δεν θα μπορούσε να περιοριστεί σε θεωρητικές διαπιστώσεις. Πολύ κοντά βρίσκεται ο Έβρος, μια περιοχή που έχει βρεθεί τα τελευταία χρόνια αντιμέτωπη με καταστροφικές πυρκαγιές και όπου οι δημοσιογράφοι κλήθηκαν να μεταδώσουν την πραγματικότητα μέσα από το ίδιο το πεδίο.

Από την πρόσβαση στην πληροφορία μέχρι την ανάγκη εξειδίκευσης

Η συζήτηση, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στη σημασία της ενημέρωσης. Έθεσε και ένα δεύτερο, πιο δύσκολο ερώτημα: Πόσο εύκολο είναι σήμερα για τον δημοσιογράφο να κάνει τη δουλειά του, όταν η πρόσβαση στις πληροφορίες γίνεται ολοένα δυσκολότερη;

Η δημοσιογράφος Μάχη Τράτσα (Βήμα / Οικονομικός Ταχυδρόμος) αναφέρθηκε με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι στην καθημερινή τους εργασία. Όπως περιέγραψε, οι υπουργοί δεν καλούν πλέον τους δημοσιογράφους, οι συνεντεύξεις Τύπου έχουν περιοριστεί, ενώ συχνά οι ερωτήσεις μένουν αναπάντητες και τα non papers έχουν αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό την άμεση ενημέρωση.

Στο ίδιο πλαίσιο έθεσε και το ζήτημα της «Διαύγειας», την οποία χαρακτήρισε ένα σημαντικό εργαλείο διαφάνειας και πληροφόρησης. Όπως ανέφερε, υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι αποφάσεις δημοσιεύονται με μεγάλη καθυστέρηση, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την προσπάθεια των δημοσιογράφων να ενημερώσουν εγκαίρως την κοινωνία.

Όταν οι θεσμικές πηγές δεν είναι εύκολα προσβάσιμες, οι δημοσιογράφοι στρέφονται στις δικές τους πηγές, αναζητώντας και διασταυρώνοντας πληροφορίες. Όπως τόνισε, η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη για τους νεότερους συναδέλφους, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη δημιουργήσει το δίκτυο πηγών που απαιτείται για να κάνουν με ασφάλεια και πληρότητα τη δουλειά τους.

Στο ίδιο μήκος κύματος, η παρέμβαση του Γιώργου Λιάλιου (Καθημερινή) ανέδειξε τα εμπόδια και τις πολιτικές παρεμβάσεις που, σύμφωνα με την τοποθέτησή του, δυσκολεύουν τους δημοσιογράφους να ασκήσουν υπεύθυνα τον ρόλο τους.

Στον αντίποδα της δυσκολίας πρόσβασης στην πληροφορία βρίσκεται μια άλλη ανάγκη, εξίσου σημαντική, η δυνατότητα του δημοσιογράφου να κατανοεί σε βάθος το αντικείμενο που καλύπτει.

Η Κατερίνα Χριστοφιλίδου (ΕΡΤ) στάθηκε ακριβώς σε αυτό το σημείο. Η κλιματική κρίση, όπως υπογράμμισε, δεν ξεκίνησε χθες. Οι σημερινές επιπτώσεις είναι αποτέλεσμα μιας διαδικασίας που εξελίσσεται εδώ και χρόνια. Ωστόσο, τα ΜΜΕ δεν επενδύουν, όπως σημείωσε, επαρκώς σε εξειδικευμένους συντάκτες για περιβαλλοντικά θέματα. Η ανάγκη αυτή γίνεται πλέον επιτακτική, καθώς η περιβαλλοντική κρίση δεν αποτελεί μια περιθωριακή θεματική, αλλά ένα ζήτημα που διατρέχει την καθημερινότητα.

Κάποτε, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, το περιβαλλοντικό ρεπορτάζ αντιμετωπιζόταν ως περιθωριακό και κάποιοι ακόμη και γελούσαν με αυτό. Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα έχει γίνει πολύ πιο σκληρή και η δημοσιογραφία καλείται να την αντιμετωπίσει με γνώση, εξειδίκευση και επάρκεια.

Η ίδια ανάγκη για μια ευρύτερη ματιά στο περιβάλλον αναδείχθηκε και από τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Κώστα Μαργαρίτη. Το περιβάλλον, όπως σημείωσε, δεν είναι μόνο οι καταστροφές. Είναι ο αέρας, το νερό, η φύση και όλα όσα συνθέτουν το περιβαλλοντικό οικοσύστημα. Αναφέρθηκε ακόμη στις μεγάλες καταστροφές από πυρκαγιές στην Ευρώπη και στη σημασία της συμμετοχής των εθελοντών στην προστασία του περιβάλλοντος.

Η δημοσιογραφία, επομένως, καλείται να μη μετατρέπει το περιβάλλον σε ένα ακόμη δελτίο καταστροφών, αλλά να το αντιμετωπίζει ως μια σύνθετη και διαρκή κοινωνική, οικονομική και πολιτική πραγματικότητα.

Ο δημοσιογράφος στο πεδίο

Η συζήτηση απέκτησε ακόμη πιο βιωματικό χαρακτήρα στην ενότητα «Δημοσιογράφοι στο Πεδίο», όπου συμμετείχαν ο Νίκος Αβουκάτος (Αβουκάτος, greenagenda.gr, αρχισυντάκτης - παρουσιαστής Polis Green TV100), ο Κώστας Ασημακόπουλος (OPEN TV, ethnos gr), ο Σωτήρης Μπαρσάκης (MEGA), ο Νίκος Πατούνας (Ράδιο Έβρος) και η Έλενα Σταματούκου (Balkan Insight).

Εκεί, η συζήτηση μεταφέρθηκε από το θεωρητικό επίπεδο στην πραγματικότητα που αντιμετωπίζει ένας δημοσιογράφος όταν βρίσκεται μέσα σε μια φυσική καταστροφή, σε μια επικίνδυνη περιοχή ή σε μια κατάσταση κρίσης.

Ο Κώστας Ασημακόπουλος και ο Σωτήρης Μπαρσάκης, μέσα από βιωματικές εμπειρίες, αναφέρθηκαν στην ανάγκη ύπαρξης συγκεκριμένου πρωτοκόλλου για το πώς πρέπει να κινούνται οι δημοσιογράφοι στο πεδίο. Η ασφάλεια, η γνώση των κινδύνων, η κατάλληλη εκπαίδευση και η δυνατότητα προσαρμογής στις συνθήκες δεν είναι δευτερεύοντα ζητήματα, όταν η δημοσιογραφική αποστολή πραγματοποιείται σε μια περιοχή που βρίσκεται σε κρίση.

Ο Κώστας Ασημακόπουλος αναφέρθηκε και στην εμπειρία της σύλληψής του την ώρα που εργαζόταν, υπογραμμίζοντας τα ζητήματα που δημιουργούνται όταν οι δημοσιογράφοι δεν μπορούν να ασκήσουν απρόσκοπτα το καθήκον τους.

Παράλληλα, οι παρεμβάσεις ανέδειξαν την ανάγκη, οι δημοσιογράφοι να έχουν ολοκληρωμένη επιμόρφωση στα αντικείμενα που καλύπτουν, αλλά και την απαραίτητη ευελιξία ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του πεδίου.

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορούσε και την σχέση των δημοσιογράφων με τις αρμόδιες αρχές. Όπως επισημάνθηκε, υπάρχουν περιπτώσεις όπου η αντιμετώπιση των δημοσιογράφων είναι απαξιωτική ή προσβλητική, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετα εμπόδια στην προσπάθειά τους να καταγράψουν και να μεταδώσουν όσα συμβαίνουν.

Ιδιαίτερη διάσταση έδωσε στη συζήτηση ο Νίκος Πατούνας από το Ράδιο Έβρος, αναφερόμενος στον ρόλο των περιφερειακών ΜΜΕ. Ο δημοσιογράφος που εργάζεται σε ένα τοπικό μέσο βρίσκεται καθημερινά δίπλα στην κοινωνία την οποία καλύπτει. Γνωρίζει τους ανθρώπους, τις ανάγκες τους και τις ιδιαιτερότητές τους. Και σε μια φυσική καταστροφή δεν εμφανίζεται μόνο για να καταγράψει ένα γεγονός και στη συνέχεια να αποχωρήσει.

Αυτή η διαφορά ανάμεσα στον δημοσιογράφο της περιφέρειας και στον δημοσιογράφο που έρχεται από το κέντρο για να καλύψει ένα έκτακτο γεγονός, αναδείχθηκε ως ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της δημοσιογραφίας στο πεδίο.

Στην ίδια ενότητα, η Έλενα Σταματούκου και ο Νίκος Αβουκάτος μοιράστηκαν τις δικές τους εμπειρίες από τη δημοσιογραφική εργασία και την κάλυψη περιβαλλοντικών ζητημάτων.

Με αυτές τις τοποθετήσεις, η τελευταία θεματική του συνεδρίου επέστρεψε στην αφετηρία της, στην ουσία της δημοσιογραφίας. Στην έρευνα, στη διασταύρωση, στην παρουσία στο πεδίο, στην πρόσβαση στην πληροφορία και στην υποχρέωση απέναντι στον πολίτη.

Στο συνέδριο μεταφέρθηκαν, μέσω βίντεο, μηνύματα από τον Ευρωπαίο Επίτροπο αρμόδιο για τις Βιώσιμες Μεταφορές και Τουρισμό, Απόστολο Τζιτζικώστα, τον γενικό γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, Δημήτρη Κουτσούμπα, τη βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Ρένα Δούρου, την εκπρόσωπο Τύπου της Νέας Δημοκρατίας, Αλεξάνδρα Σδούκου, και τον εκπρόσωπο Τύπου του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Κώστα Τσουκαλά. Γραπτό μήνυμα απέστειλε, επίσης, ο υφυπουργός Εξωτερικών, Γιάννης Λοβέρδος.

Από τη Σαμοθράκη, η συζήτηση συνεχίζεται

Η Σαμοθράκη λειτούργησε για ακόμη μία φορά ως τόπος συνάντησης του δημοσιογραφικού κόσμου και ως χώρος όπου ζητήματα που αφορούν άμεσα την ενημέρωση και τη δημοκρατική λειτουργία της κοινωνίας, τέθηκαν στο τραπέζι. Η φετινή διοργάνωση είχε στο επίκεντρό της, μεταξύ άλλων, την ελληνική γλώσσα και τη δημοσιογραφία, την περιβαλλοντική κρίση και τον ρόλο της ενημέρωσης, αλλά και ζητήματα ελευθεροτυπίας, ανεξαρτησίας του Τύπου και τεκμηριωμένης ενημέρωσης.

Ίσως αυτή να είναι και η ουσία ενός συνεδρίου που πραγματοποιείται κάθε δυο χρόνια σε ένα ακριτικό νησί. Η δημοσιογραφία δεν τελειώνει όταν ολοκληρώνεται ένα συνέδριο. Συνεχίζεται εκεί όπου υπάρχει ανάγκη για πληροφόρηση. Στην πόλη και στο χωριό, στο κέντρο και στην περιφέρεια, μπροστά στην οθόνη αλλά και μέσα στο πεδίο μιας φωτιάς, μιας πλημμύρας ή μιας άλλης κρίσης.

Στη Σαμοθράκη, η τελευταία συζήτηση του συνεδρίου είχε ως αντικείμενο την περιβαλλοντική κρίση. Το μήνυμα, όμως, ήταν ευρύτερο, η κρίση της πραγματικότητας απαιτεί δημοσιογραφία παρούσα, ενημερωμένη, εξειδικευμένη και ικανή να υπηρετεί την κοινωνία όταν περισσότερο από ποτέ χρειάζεται να γνωρίζει τι συμβαίνει γύρω της.

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.